پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,339 |
| تعداد مقالات | 11,534 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,217,219 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,771,215 |
تبیین سازگاری میان جبر و اختیار بر اساس نظریه خداگونگی انسان از منظر حکمت متعالیه ملاصدرا | ||
| دوفصلنامه علمی حکمت صدرایی | ||
| دوره 13، شماره 2 - شماره پیاپی 26، شهریور 1404، صفحه 55-66 اصل مقاله (646.31 K) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/pms.2025.72475.2110 | ||
| نویسنده | ||
| مهدی زمانی* | ||
| استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در این مقاله با روش عمدتا توصیفی-تحلیلی به تبیین، تحلیل و ارزیابی پاسخ ملاصدرا به این مسئله می-پردازیم که با اعتقاد به اصل علیت و توحید افعالی چگونه می‌توان اختیاری بودن اعمال انسان را پذیرفت. ملاصدرا بر اساس اصل علیت و تعیّن علّی می‌پذیرد که اختیار به معنای «امکان» یا «صحتِ» فعل و ترک نیست اما معتقد است حضور ویژگی‌هایی در فاعل باعث می‌شود که او را مختار و فعل او را اختیاری بدانیم. بدین‌سان دیدگاه وی نوعی سازگاری جبر و اختیار است که در صورت‌بندی کلامی از آن به «مکتب وسط» تعبیر می‌شود. مهم‌ترین تبیین او درباره مسئله اختیار انسان این است که آدمی به‌عنوان خلیفه خداوند و آئینه تمام نمای اوصاف الهی، از همه کمالات الهی و از جمله علم، قدرت و اختیار برخودار است. این راه حل مبتنی بر اعتقاد به نمونه‌‌انگاری انسان با خداوند یا خداگونگی انسان است که در برخی آیات قرآن و روایات ریشه دارد. ملاصدرا در این تبیین تلاش نموده است تا مبانی و اصول هستی‌شناختی و انسان‌شناختی خود در مورد وحدت تشکیکی وجود و مقام جامع و خلافت الهی انسان را در سازگاری با متون دینی و دیدگاه عارفان برای حل مسئله به‌کار گیرد. در پایان به بیان انتقادات و پاسخ‌هائی که می‌توان در مورد روش ملاصدرا و محتوای نظریه او مطرح نمود، خواهیم پرداخت. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| سازگاری؛ جبر و اختیار؛ خداگونگی انسان؛ حکمت متعالیه؛ ملاصدرا | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Explanation of the compatibility between determinism and free will based on the theory of godliness of human from the perspective of Mulla Sadra’s transcendental wisdom | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mehdi Zamani | ||
| Professor Of Department of Islamic Philosophy and Theology, Payame Noor Unvierstiy, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| In this article, using a mainly descriptive-analytical method, we will explain, analyze, and evaluate Mulla Sadra’s response to the issue of how one can accept the free will of human actions by believing in the principle of causality and monotheism of actions. Based on the principle of causality and causal determination, Mulla Sadra accepts that free will does not mean the “possibility” or “correctness” of an act or omission, but he believes that the presence of characteristics in the subject makes us consider him free and his action voluntary. Thus, his view is a kind of compatibility between Determinism and Free Will, which is interpreted as the “middle school” in theological formulation. His most important explanation of the issue of human free will is that man, as the vicegerent of God and the full mirror of divine attributes, possesses all divine perfections, including knowledge, power, and free will. This solution is based on the belief in the similitude of man with God or the godhood of man, which is rooted in some verses of the Quran and narrations. In this explanation, Mulla Sadra has tried to apply his ontological and anthropological foundations and principles regarding the organizational unity of existence and the comprehensive status and divine caliphate of man in harmony with religious texts and the views of the mystics to solve the problem. Finally, we will discuss the criticisms and responses that can be raised about Mulla Sadra's method and the content of his theory | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Compatibility, of determinism and free will, Godliness of human, Transcendental wisdom, Mulla Sadra | ||
| مراجع | ||
|
ابن عربی، محیى الدین (بی‌‌تا) الفتوحات المکیه، 4جلد، بیروت، دار الصادر.
احسائی، ابن ابی جمهور، (۱۴۰۵ق) عوالی اللئالی العزیزة، قم، سید الشهدا.
اشعری، ابوالحسن (بی‌‌تا) مقالات الاسلامیین، بی جا.
بغدادی، عبدالقاهر (1408ق) الفرق بین الفرق، بیروت، دارالجیل، دارالافاق.
تفتازانی، سعد الدین (1409ق) شرح المقاصد، 5 ج، بیروت، نشر الشریف الرضی.
جهانگیری، محسن (1361) محیی الدین ابن عربی، تهران، دانشگاه تهران.
حسین زاده، محمد (1400) اراده آزاد رهیافتی صدرایی، تهران، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
حیدرپور، احمد و فیاضی، غلامرضا (۱۳۹۸) سه یار فلسفی برای نفی اختیار و چاره جویی عقیم فلسفی برای اثبات اختیار، مجله تحقیقات کلامی، سال ۷ ش ۲۴، بهار ۱۳۹۸.
سبزواری، ملاهادی (1383) اسرار الحکم، قم، مطبوعات دینی.
شاکر، محمدکاظم و موسوی حرمی، فاطمه سادات (1390) «خداگونه بودن انسان؛ روایتی اسرائیلی یا آموزه مشترک ادیان ابراهیمی؟» مجله حدیث‌پژوهی سال سوم پاییز و زمستان 1390 شماره 6.
شرف الدین، عبد الحسین (بی‌‌تا) ابوهریره، قم، موسسه انصاریان.
علوی، فخرالسادات و شاقول، یوسف (۱۳۹۳) سازگاری جبر و اختیار نزد سازگارگرایان جدید غربی و ملاصدرا، الهیات تطبیقی، تابستان ۱۳۹۳، ص 72-57.
کلینی، محمد بن یعقوب (1365) الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامی.
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (1404ق) بحار الانوار، بیروت– لبنان، مؤسسةالوفاء.
ملاصدرا، محمدابن ابراهیم (1366) تفسیر القرآن الکریم، قم، بیدار.
ملاصدرا، محمدابن ابراهیم (1981م) الحکمه المتعالیه فی السفار العقلیه الاربعه بیروت، دارالاحیا التراث.
ملاصدرا، محمدابن ابراهیم (1354) المبدا و المعاد، تهران، انجمن حکمت و فلسفه.
ملاصدرا، محمدابن ابراهیم (1360) الشواهد الربوبیه، مشهد، چاپ دوم، المرکز الجامعی للنشر.
ملاصدرا، محمدابن ابراهیم (1375) مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتالهین، تهران، حکمت.
ملاصدرا، محمدابن ابراهیم (1363) مفاتیح الغیب، تهران، موسسه تحقیقات فرهنگی.
ملاصدرا، محمدابن ابراهیم (1422ق) شرح الهدایه الاثیریه، بیروت، موسسه التاریخ العربی.
موسوی اصل، سید مهدی و همکاران (1400) روانشناسی اخلاق، قم، سبحان.
ولفسن، هری اوسترین (1368) فلسفه علم کلام، ترجمه احمد آرام، تهران، الهدی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 819 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 383 |
||