پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شمارهها | 1,269 |
| تعداد مقالات | 10,971 |
| تعداد مشاهده مقاله | 22,473,419 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 15,146,468 |
صورة آل البيت عليهم السلام التصورية في نهج البلاغة علی أساس نظرية الاستعارة المفهومية | ||
| دراسات حدیثة فی نهج البلاغة | ||
| مقاله 6، دوره 7، شماره 1 - شماره پیاپی 13، خرداد 2024، صفحه 69-86 اصل مقاله (615.01 K) | ||
| نوع مقاله: المجلة العلمية البحوثية | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/anb.2025.67600.1363 | ||
| نویسنده | ||
| مرتضی قائمی* | ||
| استاذ، اللغة العربية وآدابها ، جامعة بوعلی سينا، همدان، ايران | ||
| چکیده | ||
| منزلة الائمة(ع) ودورهم في هداية الناس نحو السعادة والفلاح فی الدنيا والآخرة من أهم موضوعات نهج البلاغة. نجد في نهج البلاغة تعریفا لآل البیت علیهم السلام وبیانا لمنزلتهم ودورهم. تم هذا التعریف الشامل والواسع بواسطة استخدام الوان مختلفة من البلاغة خاصة الاستعارات المتعددة. دراسة الاستعارات التصورية في نهج البلاغة بوصفه مجموعة من المفاهيم الاسلامية فی المجالات المتنوعة، تساعدنا في الحصول علی کيفية بناء المفاهيم الدينية وبنينة الاستعارات التصورية من قبل الإمام علی عليه السلام وهذا يوجهنا إلی المستويات العميقة من نصوص نهج البلاغة وبعض المعلومات المختبئة وراء النص؛ وقد یدّعي اصحاب نظرية الاستعارة المفهومية أنّ فی الاستعارة سمة تصورية معرفية عميقة تظهر في جميع الآثار الکلامية والمکتوبة والخطابية، ولکن فی الاستعارة التقلیدیة یرکز العلماء والادباء علی البعد اللساني واللغوي ولا یهتمون بالادراک کمحور اساسي لإنتاج الفکر ثم الکلام. البحث هذا يدرس صورة أهل البيت عليهم السلام فی الاستعارات التصورية في نهج البلاغة بالمنهج الوصفي– التحليلي بهدف الحصول علی رؤية أميرالبيان عليه السلام حول الأئمة عليهم السلام ومنزلتهم ودورهم وخصائصهم بدراسة التصورات الاستعارية وکيفية بنينة هذه التصورات. تشير النتائج إلی أن أمير المومنين علی عليه السلام استخدم أکثر من اربعين مجالا مبدئیا لتجسيم دور أهل البيت عليهم السلام فی الهداية والإرشاد ومهمتهم ومنزلتهم فی العلم والفضيلة. قد حاول الامام(ع) أن یجسّم السمات المجردة و الذهنیة لآل البیت (ع)کالإفلاح، الهدایة، البهاء، العزة والکرامة، الطهارة، العلم و الحکمة، العظمة، الأمانة،الحمایة، الوعد والوعید باستخدام أشهر الرموز الاستعاریة. | ||
| کلیدواژهها | ||
| الصورة؛ أهل البیت؛ نهج البلاغة؛ الاستعارةالمفهومیّة | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| تصویر اهل بیت علیهم السلام در نهج البلاغه بر اساس نظریه استعاره مفهومی | ||
| نویسندگان [English] | ||
| مرتضی قائمی | ||
| استاد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران | ||
| چکیده [English] | ||
| نقش ونقش و منزلت اهل بیت علیهم السلام در هدایت مردم به سوی رستگاری و سعادت در نهج البلاغه بیان شده است. این بیان و معرفی جامع با به کارگیری صنایع بلاغی متنوع شکل گرفته است. مطالعه استعارات شناختی در نهج البلاغه به عنوان مجموعهای از مفاهیم متنوع اسلامی برای دستیابی به چگونگی مفهوم سازی دینی و استعارات شناختی از سوی امام علی علیه السلام صورت می گیرد و این کار پژوهشگر را به لایههای عمیقتر متن میرساند. صاحبان نظریه استعاره مفهومی معتقدند که استعاره دارای یک ویژگی عمیق شناختی است و این ویژگی در آثار شفاهی و نوشتاری و خطابی بروز می نماید؛ به طوری که پژوهشگر میتواند چگونگی شکلگیری مفاهیم استعاری شناختی و تجسم مفاهیم مجرد را مطالعه نماید. مقاله حاضر برای دستیابی به مفاهیم عمیق نهج البلاغه از طریق بررسی استعارات مفهومی تدوین شده است و به روش توصیفی– تحلیلی انجام شده است. هدف تحقیق، شناخت دیدگاه امیر مومنان علیه السلام در خصوص نقش و منزلت اهل بیت(ع) است که در قالب استعارههای مفهومی به تصویر کشیده شده است. نتایج نشان میدهد که امیر مومنان علیه السلام از بیش از چهل حوزه مبدا برای بیان استعاری نقش و منزلت ائمه علیهم السلام استفاده کرده است. امام(ع) تلاش نموده است با به کارگیری استعاری معروفترین نمادها، مفاهیم انتزاعی و ذهنی از قبیل رستگاری، هدایت و روشنگری، ارزشمندی، عزت، کرامت، طهارت، دانش، حکمت، عظمت، امانتداری، حمایت، مژده دادن و ترساندن را عینیت و تجسم بخشد و مجموع اینها کمک کرده است، جایگاه، منزلت و نقش اهل بیت علیهم السلام آشکارتر و محسوستر گردد و مخاطب بهتر بتواند این ویژگیها را درک نماید؛ مثلا هدایتگری اهل بیت(ع) را با استفاده از نماد استعاری نور و چراغ و ارزش و اعتبار آنان را با نماد استعاری گنج ومعدن و بلندی مرتبه آنان را با استفاده از استعاره قله کوه و اهمیت رسالت را با استعاره سفیر الهی بودن مجسم نموده است. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| تصویر, اهل بیت, استعاره مفهومی, نهج البلاغه | ||
| مراجع | ||
|
القرآن الکريم.
نهج البلاغه.
الآمدی، عبدالواحد؛ (1429ق)، غررالحکم و درر الکلم، تحقیق سید مهدی رجائی ، قم، إیران، مؤسسة دار الکتاب الاسلامي.
ابن ابی الحدید، عبدالحمید؛ (1971م)، شرح نهج البلاغه، بیروت، لبنان، دار الکتب العلمیة.
ابن منظور، محمد بن مکرم؛ (1408ق)، لسان العرب، بیروت، لبنان، داراحیاء التراث العربي.
البحراني، ميثم بن ميثم؛ (1362ش)، شرح نهج البلاغه، ط2، مکان مجهول، نشر الکتاب.
بن دحمان، عمر؛ (2015م)، نظرية الاستعارة التصورية والخطاب الأدبي، ،ط1، تیزی وزو، الجزائر، رؤیة للنشر و التوزیع.
تفتازانی، سعدالدین؛ (1375ش)، شرح المختصر، قم، إیران، دارالحکمة.
خویي، میرزا حبیب الله؛ (1358ش)، منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة، ط4، طهران، مکتبة الاسلامیة.
دنبلی خویی، ابراهیم؛ (1325ق)، الدرّة النجفية، ، ط1، خوی، إیران، مرکز احیاء التراث العربي.
راوندي، قطب الدین؛ (1406ق)، منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة، ، قم، إیران، مکتبة آیت الله المرعشی.
سلیمان احمد، عطیة؛ (2014م)، الاستعارة القرآنية فی ضوء النظرية العرفانية، ،القاهرة، مصر، الاکادمیة الحدیثة للکتاب الجامعي.
سلیم، عبدالاله؛ (2001م)، بنيات المشابهة فی اللغة العربية، المغرب، دارتوبقال.
شوشتري،محمد تقي؛ (1376ش)، بهج الصباغة في شرح نهج البلاغة، چاپ اول، تهران، ایران، انتشارات امیر کبیر.
صفوی،کورش؛ (1383ش)، مدخل إلی علم الدلالة، طهران، إیران، سورة مهر. [بالفارسية]
عبده، محمد؛ (لاتا)، شرح نهج البلاغة، ط 1، القاهرة، مصر، مطبعة الاستقامة.
قائمي، مرتضی؛ (1438ق)،«توظيف الاستعارة المفهومية لتكوين المنظومة الأخلاقية في نهج البلاغة ،التقوى وهوى النفس أنموذجا )على أساس الّلسانيات المعرفية(»، مجلة اللغة العربیة و آدابها، السنة 12، رقم 4. صص695- 720.
کرتوس، جمیلة؛ (2011م)، الاستعارات في ظل النظرية التفاعلية لماذا ترکت الحصان وحيدا» مذکرة لنیل شهادة ماجستیر، جامعة مولود المعمري.
کوجش، زولتن؛ (1393ش)، إستخدام للاستعارة، ترجمة شیرین بور ابراهیم، الطبعة الأولی، طهران، إیران، منشورات سمت. [بالفارسية]
----------؛ (1395ش)، أللغة والذهن والثقافة، ترجمة جهانشاه میرزا بیکی، طهران، إیران، منشورات آگاه. [بالفارسية]
لایکوف،جورج؛ (2005م)، حرب الخليج أو الاستعارات التي تقتل، ترجمه عبدالمجید جحفة وعبد الإله سلیم، ط1، مغرب، دار توبقال.
لایکوف جورج و جونسون مارک؛ (2009م)، الاستعارات التی نحيا بها، ترجمه عبدالمجید جحفه، مغرب، دار توبقال.
موید، یحیی بن حمزه؛ (1424ق)، الديباج الوضي فی الکشف عن اسرار کلام الوصي، قم، ایران، موسسة زید بن علی.
مکارم شیرازی، ناصر؛ (1387ش)، شرح نهجالبلاغه، قم، إیران، نشر تبیان. [بالفارسية]
مغنیه، محمد جواد؛ (1979م)، فی ظلال نهجالبلاغة، بیروت، لبنان، دار العلم للملایین. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 312 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 3 |
||