پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,339 |
| تعداد مقالات | 11,534 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,219,269 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,773,001 |
نزهةالأبصار للمامطیري، مصدراً لدراسات نهج‌البلاغة | ||
| دراسات حدیثة فی نهج البلاغة | ||
| مقاله 8، دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 14، آذر 2024، صفحه 99-114 اصل مقاله (1.07 M) | ||
| نوع مقاله: المجلة العلمية البحوثية | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/anb.2025.57695.1419 | ||
| نویسندگان | ||
| حنانه سادات زهرائی1؛ مهدی مجتهدی* 2 | ||
| 1کتابخانۀ تخصصی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام، مشهد، ایران | ||
| 2عضو هيئة التدريس، قسم تاريخ وحضارة الأمم الإسلامية، كلية اللاهوت، جامعة فردوسي مشهد، إيران | ||
| چکیده | ||
| يُعدّ نهج‌البلاغة، أشهر مجموعة لخطب أمير المؤمنين علي (ع) وكلماته، وقد جمعه الشريف الرضي اعتماداً على المصادر المتاحة له. وقد حظیت الأعمال ألتی أُلّفت قبله باهتمام الباحثين في دراسات نهج‌البلاغة ومما يجعلها مصادر محتملة لنهج‌البلاغة. وكتاب "نزهة الأبصار ومحاسن الآثار" لعلي بن مهدي الطبري المامطيري هو أحد هذه الأعمال، وتُحفظ النسخة الخطية الوحيدة منه في مكتبة الفاتيكان. وقد أُلف هذا الكتاب بهدف جمع عبارات الأدب العربي، وقد اختار المؤلف لهذا الغرض أقوال أهل البيت علیهم‌السلام وعلی رأسهم أمير المؤمنين علي (ع). غیر أنّ الكتاب الموجود حالياً، لا يذكر سوى أقوال الإمام علي (ع) وأخباره وسيرته. ومؤلف نزهة الأبصار توفي في منتصف القرن الرابع الهجري، ومؤلف نهج‌البلاغة في أوائل القرن الخامس الهجري، فإذن جُمع الكتاب الأول قبل حوالي نصف قرن أو على الأقل جيل واحد قبل نهج‌البلاغة. وعلى الرغم من أهمية هذا العمل وقدمه، إلّا أنه لم يحظ بالاهتمام الكافي من الباحثين، وعلى الرغم من مرور حوالي خمسة عشر عاماً على نشره، فإنه نادراً ما يُستخدم في الدراسات. وتهدف هذه الدراسة، بالإضافة إلى تقديم النسخة والنص المصحح، إلى إظهار موارد اختلاف النزهة مع النهج ومن خلال دراسة مقارنة تَبَیّن أن 63 مورداً من نهج‌البلاغة يمكن تتبعها في نزهة الأبصار. ونظراً إلی أنّ السيد الرضي كان يقوم بتقطيع النصوص، فإن هذه المقالة تُعد خطوة لإكمال هذه الموارد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| عليّ بن أبي‌طالب عليه‌السلام؛ نهج‌البلاغة؛ نزهةالأبصار ومحاسن الآثار؛ عليّ بن مهدي المامطیري؛ علم المخطوطات | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| نزهة الأبصار مامطیری منبعی برای مطالعات نهج‌البلاغه | ||
| نویسندگان [English] | ||
| حنانه سادات زهرائی1؛ مهدی مجتهدی2 | ||
| 1المکتبة المتخصصة بأمیرالمؤمنین علی علیه‌السلام، مشهد المقدسة | ||
| 2عضو هیئت علمی گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران | ||
| چکیده [English] | ||
| نهج‌البلاغه به عنوان مشهورترین مجموعه سخنان امیرالمؤمنین علیه‌السلام به دست شریف رضی و بر اساس منابعی که در اختیار داشته تدوین شده است. آنچه در مطالعات نهج‌البلاغه همیشه مورد توجه محققان قرار دارد، آثاری است که پیش از نهج‌البلاغه تألیف شده‌اند و در نتیجه می‌توانند به عنوان مصادر نهج‌البلاغه شناخته شوند. نزهةالأبصار ومحاسن الآثار اثر علی بن مهدی طبری مامطیری یکی از این آثار است که تنها نسخه خطی آن در کتابخانه واتیکان نگهداری می‌شود. این کتاب با هدف گردآوری عبارات ادب عربی تدوین شده و مؤلف سخنان اهل بیت و در رأس آن امیرالمؤمنین علیه‌السلام را برای این هدف انتخاب کرده است. در اثر موجود تنها سخنان حضرت علی علیه‌السلام و سیره آن حضرت یاد شده است. از آن‌جا که مؤلف نزهةالابصار در میانهٔ قرن چهارم و مؤلف نهج‌البلاغه در اوایل قرن پنجم هجری درگذشته است، کتاب نخست قریب به نیم قرن یا دست کم یک نسل پیش از نهج البلاغه گردآوری شده است. این اثر با تمام اهمیت و قدمتی که دارد آن چنان که شایسته است مورد توجه پژوهشگران قرار نگرفته و با این که قریب به پانزده سال از انتشارش گذشته، به ندرت شاهد به کارگیری آن در پژوهش‌ها هستیم. در این پژوهش ضمن معرفی نسخه و متن تصحیح شده، با بررسی تطبیقی نشان داده می‌شود که ۶۳ مورد از نهج‌البلاغه در نزهةالابصار قابل ردیابی است. از آن‌جا که سیدرضی به تقطیع متون می‌پرداخته، این مقاله گامی برای تکمیل این موارد محسوب می‌شود. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| علی بن ابی طالب علیه‌السلام, نهج‌البلاغه, نزهةالابصار ومحاسن الآثار, علی بن مهدی مامطیری, نسخه‌شناسی | ||
| مراجع | ||
|
ابن‌اسفندیار، محمد بن حسن، (13٦٦)، تاریخ طبرستان، تصحیح: عباس اقبال آشتیانی، طهران: پديده خاور. [بالفارسیة]
ابن خلكان، أحمد بن محمد، (199٤م)، وفیات الأعیان وأنباء أبناء الزمان، تحقیق: احسان عباس، بیروت: دارصادر.
ابن شهر آشوب، محمد بن على، (۱۳۸۰ق)، معالم العلماء، نجف: المطبعة الحیدریة.
، (۱۳۷۹ق)، المناقب، قم: علامه.
ابن عساكر، علی بن حسن، (۱٤۱٥ق)، تاريخ دمشق، تحقیق: علی شیری، دمشق: دار الفكر للطباعة والنشر والتوزیع.
----------------، (۱٤۰٤ق)، تبيين كذب المفتري فيما نسب إلى الإمام أبي الحسن الأشعري، تحقیق: عمرو بن غرامة العمروي، دمشق: دار الفكر للطباعة والنشر والتوزیع.
الأشعری، علی بن اسماعیل، (۱۳٤٤ق)، رسالة استحسان الخوض في علم الكلام، تعلیق: یوسف مكارثی الیسوعی، بیروت: دارالمشاریع.
الأنصاري القمي، حسن، (١٣٨٤)، "مرة أخرى حول علي بن مهدي الطبري وكتاب لإبن فورك"، الكتاب الشهرية للدين. العدد. ۹۷و۹۸، صص. ٦۰-٦۳. [بالفارسیة].
-------------، (١٣٨١)، "نهج‌البلاغة قبل نهج‌البلاغة"، نشر دانش. العدد ۱۰۳. الربيع [بالفارسیة]
-------------، (١٣٨٥)، "شذرات حول متكلمين أشعريين إيرانيين: علي بن مهدي الطبري وابن فورك"، مدونة الدراسات التاريخية . [بالفارسیة]
[https://ansari.kateban.com/post/789]
-------------، (١٣٩١)، "هدية من طبرستان: كتاب جديد لابن مهدي الطبري (١)"، مدونة الدراسات التاريخية. [بالفارسیة]
[https://ansari.kateban.com/post/1971]
-------------، (١٣٩٦)، "هدية من طبرستان (٢): كتاب آخر لابن مهدي الطبري"، مدونة الدراسات التاريخية. [بالفارسیة].
[https://ansari.kateban.com/post/3470]
الخطیب البغدادی، احمد بن علی، (۱٤۱۷ق)، تاريخ بغداد، دراسة وتحقيق مصطفى عبد القادر عطا، بیروت: دار الكتب العلمية.
الداوودی، محمد بن علی، (د.ت)، طبقات المفسرين للداوودي، بیروت: دار الكتب العلمية.
رحمتي، محمدكاظم، (۱۳۸۲) "بقايا من كتاب الزواجر والمواعظ"، مرآة البحث، العدد ۸٤، صص ۸۳-۸۸. [بالفارسیة]
----------، (۱۳۸٤) "ملاحظات حول أعمال الأخوبن الهارونيين"، مجلة الكتاب الشهرية للدين، العدد. ۸۹ و ۹۰، صص ۷٤ – ۸۱. [بالفارسیة]
الذهبی، محمد بن احمد (1382ق)، میزان الاعتدال في نقد الرجال، تحقیق علی محمد البجاوی، بیروت: دار المعرفة.
السبكی، عبدالوهاب بن تقی الدین (۱٤۱۳ق.)، طبقات الشافعیة الكبرى، تحقیق محمود محمد الطناحی و عبد الفتاح محمد الحلو، القاهرة: هجر.
السيد الرضی، محمد بن الحسين، (1٤13ق)، نهج‌البلاغة، تحقیق عزيزالله العطاردي، تهران: مؤسسة نهج‌البلاغة.
العجری، محمد بن حسن (۱٤۲۲ق)، بغیة الطالب في تراجم رجال امالی ابی طالب، في: ابو طالب هارونی، تیسیر المطالب في امالي ابي طالب، ترتیب جعفر بن احمد بن عبدالسلام بهلولی یمانی، بجهود: عبد الله بن حمود عزی، صنعا: مؤسسة الامام زید‌بن‌علی(ع) الثقافیة؛ صص. ٦۰۱-۷۰۸.
المامطیري، علی بن مهدی، (۱٤۳۰ق)، نزهةالأبصار ومحاسن الآثار، تحقیق محمدباقر محمودی، طهران: المجمع العالمي لتقريب المذاهب الإسلامية.
مجتهدي، مهدي وحنانه سادات زهرائي، (1393)، "إعادة التعرف على مخاطب الرسالة ٣١ من نهج‌البلاغة بتحليل المصادر والنص والتاريخ"، المجلة الفصلية لبحوث نهج‌البلاغة، عدد 8، صص 97 - 121. [بالفارسیة]
المحمودي، محمدكاظم، (١٤٣٠ق)، مقدمة لنزهةالأبصار ومحاسن الآثار لمامطيري، طهران: المجمع العالمي لتقريب المذاهب الإسلامية.
معلمي، مصطفى، (1385) "أبو الحسن علي بن مهدي مامطيري أديب ومحدث مجهول من القرن الرابع الهجري"، التاريخ والحضارة الإسلامية، العدد ٤، خريف و شتاء، صص. 37 -٥0. [بالفارسیة]
منتجب الدین الرازی، علی بن بابویه، (۱۳٦٦)، الفهرست، تحقیق جلال الدین محدث ارموی، قم: مكتبة آية الله العظمى المرعشي النجفي العامة. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 368 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 127 |
||