پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,339 |
| تعداد مقالات | 11,534 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,218,395 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,772,409 |
تحلیل موانع و چالشهای تعامل فقه امامیه و حقوق موضوعه در نظام حقوقی ایران | ||
| دوفصلنامه علمی دانش حقوق مدنی | ||
| دوره 15، بهار و تابستان 1405 (پیاپی 29)، شهریور 1405، صفحه 99-114 اصل مقاله (1.48 M) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/clk.2025.75491.3409 | ||
| نویسندگان | ||
| منصوره ارجمندی فرد* 1؛ علی محمدیان2 | ||
| 1استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران. | ||
| چکیده | ||
| اگرچه اصل چهارم قانون اساسی، قانونگذار را ملزم به انطباق کلیه قوانین با موازین شرعی کرده است؛ لیکن جستار حاضر معتقد است بهرغم پیوند وثیق این دو نظام (فقه امامیه و حقوق موضوعه)، تعامل عملی آنها با موانع و چالشهایی در نظام حقوقی کشور مواجه شده است که نیاز به بررسی و آسیبشناسی دارد. ضرورت و اهمیت پژوهش از آن جهت است که این تعارض‌ها نه تنها جنبه نظری، بلکه پیامدهای مستقیم در فرایند تقنین، قضاوت و اجرای قانون دارند و بر انسجام و کارآمدی نظام حقوقی کشور اثرگذارند. روش تحقیق این مطالعه توصیفی-تحلیلی است و با استفاده از منابع فقهی، حقوقی و اسناد قانونی، پنج چالش عمده را شناسایی و تحلیل کرده است. نخستین چالش، تفاوت در منطق تشریع است؛ بدینمعنا که فقه بر نصوص دینی و اهداف اخروی تکیه دارد، حالآنکه حقوق مدرن بر پایه عرف عقلا بنا شده است. دومین چالش، غلبه فقه فردی بر فقه نهادی است که موجب شده فقه رایج در طراحی نظام‌های اجتماعی با دشواری مواجه شود. مسئله سوم، ناهمگونی معیار مشروعیت است که در فقه بر پایه استظهار فقها از منابع قدسی (عموماً کتاب و سنت) ابتنا شده و در حقوق مدرن بر اراده جمعی استوار گشته است. چهارمین چالش به دشواری‌های اجرایی برمی‌گردد؛ چهاینکه اختلاف برداشت‌ها در رجوع به فقه، ممکن است منجر صدور احکام متعارض گردد. دست آخر تعارض برخی احکام فقهی با استانداردهای حقوق بشر ممکن است معضلاتی را در این زمینه ایجاد نماید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد برای کاهش این چالش‌ها، نیاز به توسعه فقه پویا، انعطاف‌پذیری در استنباط احکام و تلفیق عقلانیت با مبانی فقهی احساس می‌شود. نوآوری اصلی پژوهش در آن است که چالشهای تعامل فقه و حقوق در نظام حقوقی ایران را به‌صورت یکپارچه و در سطح کلان دسته‌بندی و تحلیل کرده است؛ امری که تا حد زیادی در پژوهشهای پیشین مغفول مانده است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| فقه امامیه؛ حقوق موضوعه؛ تعاملات فقه و حقوق؛ چالش‌ها | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Analysis of Barriers and Challenges in the Interaction Between Imami Jurisprudence and Positive Law in Iran's Legal System | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mansoureh Arjomandifard1؛ Ali Mohammadian2 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Islamic Jurisprudence and the Principles of Islamic Law, Payame Noor University, Tehran, Iran. | ||
| 2Associate Professor, Department of Jurisprudence and Islamic Law, Bozorgmehr University of Qaenat, Qaen, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Although Article 4 of the Constitution mandates that all laws must comply with Islamic principles, the present study argues that despite the close connection between these two systems (Imami jurisprudence and positive law), their practical interaction has faced obstacles and challenges within the country's legal framework. This research employs a descriptive-analytical method and, by drawing on jurisprudential, legal, and legislative sources, identifies and analyzes five major challenges. The first challenge lies in the differing logics of legislation: while jurisprudence relies on religious texts and otherworldly objectives, modern law is founded on rational customs. The second challenge stems from the dominance of individual-oriented jurisprudence over institutional jurisprudence, which has rendered traditional jurisprudence inadequate for designing social systems. The third issue concerns the incongruity in legitimacy criteria—jurisprudence bases its legitimacy on jurists' interpretations of sacred sources (primarily the Quran and Sunnah), whereas modern law grounds its legitimacy in collective will. The fourth challenge pertains to implementation difficulties, as varying interpretations in referencing jurisprudence may lead to conflicting judicial rulings, thereby reducing the efficiency of the legal system. Finally, the conflict between certain jurisprudential rulings and international human rights standards and treaties may create complications in the interaction between jurisprudence and law. The findings of this study suggest that mitigating these challenges requires the development of dynamic and institutional jurisprudence, flexibility in deriving legal rulings, and the integration of rationality with jurisprudential foundations. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Imami Jurisprudence, Positive Law, Interaction of Jurisprudence and Law, Challenges | ||
| مراجع | ||
|
ʿAmīd Zanjānī, ʿAbbās ʿAlī. (1421 AH). Political Jurisprudence. Tehran: Amīr Kabīr Publications (in Persian). Arākī, Muḥammad ʿAlī. (1413 AH). Al-Makāsib al-Muḥarrama. Qom: Muʾassisa Dar Rāh-i Ḥaqq (in Persian). Ardabīlī, Muḥammad ʿAlī. (2005). Public Criminal Law. Tehran: Mīzān (in Persian). Baḥrānī, Yūsuf ibn Aḥmad. (1405 AH). Al-Ḥadāʾiq al-Nāḍira. Qom: Daftar-i Intishārāt-i Islāmī (in Persian). Fayḍ Kāshānī, Mullā Muḥsin. (1991). Mafātīḥ al-Sharāʾiʿ. Qom: Kitābkhāna-yi Āyat Allāh Marʿashī Najafī (in Persian). Ḥājī Dah-Ābādī, Aḥmad. (2016). "The Authority or Non-Authority of Article 167 of the Constitution in Criminal Matters with a Look at the 2013 Penal Code," Jurisprudential Research, Vol. 12, No. 2, pp. 257-288 (in Persian). Ḥusaynī Shīrāzī, Sayyid Muḥammad. (1419 AH). Al-Fiqh: Al-Qānūn. Beirut: Markaz al-Rasūl al-Aʿẓam (PBUH) (in Persian). Ibn Fahd al-Ḥillī, Aḥmad ibn Muḥammad. (1407 AH). Al-Muhadhdhab al-Bāriʿ. Qom: Daftar-i Intishārāt-i Islāmī (in Persian). Ibn Idrīs, Muḥammad ibn Manṣūr. (1410 AH). Al-Sarā’ir. Qom: Daftar-i Intishārāt-i Islāmī (in Persian). Jaʿfarī Langarūdī, Muḥammad Jaʿfar. (2008). General Introduction to Jurisprudence. Tehran: Kitābkhāna-yi Ganj-i Dānish (in Persian). Jannātī Shāhrūdī, Muḥammad Ibrāhīm. (1991). Sources of Ijtihād. Tehran: Kayhān (in Persian). Karkī, ʿAlī ibn Ḥusayn. (1414 AH). Jāmiʿ al-Maqāṣid. Qom: Muʾassisa Āl al-Bayt (in Persian). Kātūzīyān, Nāṣir. (2002). Family Law. Tehran: Sharikat-i Sihāmī-yi Intishār (in Persian). Kātūzīyān, Nāṣir. (2007). Introduction to Law. Tehran: Sharikat-i Sihāmī-yi Intishār (in Persian). Khomeini, Rūḥ Allāh Mūsawī (n.d.). Taḥrīr al-Wasīla. Qom: Dār al-ʿIlm (in Persian). Khūʾī, Sayyid Abū al-Qāsim. (2001). Mabānī Takmila al-Minhāj. Qom: Muʾassisa Iḥyāʾ Āthār al-Imām al-Khūʾī (in Persian). Khwānsārī, Sayyid Aḥmad ibn Yūsuf. (1405 AH). Jāmiʿ al-Madārik. Qom: Ismāʿīliyān (in Persian). Majlisī al-Awwal, Muḥammad Taqī. (1414 AH). Lawāmiʿ Ṣāḥibqarānī. Qom: Muʾassisa Ismāʿīliyān (in Persian). Makārim Shīrāzī, Nāṣir. (1427 AH). Comparative Jurisprudence Encyclopedia. Qom: Madrisa-yi Imām ʿAlī (AS) Publications (in Persian). Makārim Shīrāzī, Nāṣir. (1427 AH). Istiftāʾāt. Qom: Madrisa-yi Imām ʿAlī Publications, 2nd Ed. (in Persian). Marʿashī Shūshtarī, Sayyid Muḥammad Ḥasan. (2006). New Perspectives in Law. Tehran: Mīzān (in Persian). Mīr Saʿīdī, Sayyid Manṣūr; Razzāqī, Sayyid Sajjād. (2022). "Evaluating Developments in Criminal Law Regarding the Interaction of the Legal System and Applied Jurisprudence: With Emphasis on the Rule of Law". Modern Jurisprudence and Law, Winter, No. 12, pp. 76-84 (in Persian). Muḥaqqiq al-Ḥillī, Jaʿfar ibn Ḥasan. (1408 AH). Sharāʾiʿ al-Islām. Qom: Ismāʿīliyān (in Persian). Muḥaqqiq Dāmād, Sayyid Muṣṭafā. (2007). A Jurisprudential Study of Family Law: Marriage and Its Dissolution. Qom (in Persian). Muntazirī, Ḥusayn ʿAlī. (1409 AH). The Jurisprudential Foundations of Islamic Government. Qom: Muʾassisa Kayhān (in Persian). Muntazirī, Ḥusayn ʿAlī. (1429 AH). Islamic Punishments and Human Rights. Qom: Arghawān-i Dānish, 1st Ed. (in Persian). Muntazirī, Ḥusayn ʿAlī. (1429 AH). Religious Government and Human Rights. Qom: Arghawān-i Dānish, , 1st Ed. (in Persian). Muntazirī, Ḥusayn ʿAlī. (2005). Treatise of Fatwas. 3 Vols., Tehran: Nashr-i Sāya (in Persian). Mushkīnī, Mīrzā ʿAlī. (1416 AH). Iṣṭilāḥāt al-Uṣūl. Qom: Nashr al-Hādī (in Persian). Muṭahharī, Murtaḍā. (1403 AH). A Brief Examination of the Foundations of Islamic Economics. Tehran: Intishārāt-i Ḥikmat, (in Persian). Muṭahharī, Murtaḍā. (1997). Jurisprudence and Law (Collected Works). 3 Vols., Qom: Ṣadrā (in Persian). Naqībī, Sayyid Abū al-Qāsim. (2009). "The Relationship Between Jurisprudence and Legal Science in Iran’s Legal System". Civil Jurisprudence Teachings, Vol. 2, No. 2, Spring & Summer, pp. 3-20 (in Persian). Narāqī, Mullā Aḥmad ibn Muḥammad Mahdī. (1415 AH). Mustanad al-Shīʿa fī Aḥkām al-Sharīʿa. Qom: Muʾassisa Āl al-Bayt (in Persian). Rashād, ʿAlī Akbar. (2004). "Jurisprudence and Law: Challenges, Shortcomings, and Necessities". Islamic Law, Summer, No. 1, pp. 5-16 (in Persian). Ṣadr, Sayyid Muḥammad Bāqir. (1403 AH). Al-Fatāwā al-Wāḍiḥa. Beirut: Dār al-Taʿāruf (in Persian). Ṣadr, Sayyid Muḥammad Bāqir. (1406 AH). Durūs fī ʿIlm al-Uṣūl. Beirut: Dār al-Kitāb al-Lubnānī (in Persian). Ṣafāʾī, Sayyid Ḥusayn & Asad Allāh Imāmī. (2000). A Summary of Family Law. Tehran: Dādgustar (in Persian). Ṣafari, Muḥsin; Bādkūba, Ārash. (2021). "Critique and Justification of the Role of Rational Evidence in Interpreting Legal Propositions". Private Law Studies Quarterly, Vol. 51, No. 1, Spring, pp. 77-96 (in Persian). Shafīʿī Sarūstānī, Ibrāhīm. (2022). "Shiite Seminaries and Legislation Based on Shahīd al-Awwal, Muḥammad ibn Makkī. (1419 AH). Dhikrā al-Shīʿa fī Aḥkām al-Sharīʿa. Qom: Muʾassisa Āl al-Bayt (in Persian). Ṣubḥānī, Jaʿfar. (1419 AH). Maṣādir al-Fiqh al-Islāmī wa Manābiʿuh. Beirut: Dār al-Aḍwāʾ(in Persian). Ṣubḥānī, Jaʿfar. (1423 AH). Al-Inṣāf fī Masāʾil Dāma fīhā al-Khilāf. Qom: Muʾassisa al-Imām al-Ṣādiq (in Persian). Ṭabrisī, Faḍl ibn Ḥasan. (1410 AH). Al-Muʾtalaf min al-Mukhtalaf bayn Aʾimma al-Salaf. Mashhad: Majmaʿ al-Buḥūth al-Islāmiyya (in Persian). Ṭūsī, Muḥammad ibn Ḥasan. (1407 AH). Al-Khilāf. Qom: Daftar-i Intishārāt-i Islāmī (in Persian). Waṭanī, Amīr; Isfandiyār, ʿAlī; Jaʿfarī, Farīdūn; Riḍwānī, Sūdāba. (2023). "A Critical Review of the Role of Islamic Jurisprudence in Criminal Policy Legislation and Its Relationship with Article 167 of the Constitution". Islamic Jurisprudence and Law Research, Summer, No. 72, pp. 314-334 (in Persian). Weber, Max. (2005). Economy and Society. Tehran: SAMT Publications. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 297 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 67 |
||