بررسی میزان آگاهی دبیران ریاضی از اهداف آموزشی در تدریس مجازی(مطالعه موردی: دبیران پایه نهم شهرستان دلفان)

رضائی, اکبر; مرادی میرزائی, احمد; رحیمی رضایی, مهدی

doi:10.30473/ns.2026.77113.1037

- فلوچارت مراحل ورود و ثبت نام در سامانه نشریات علمی وزارت عتف

- راه اندازی سیستم مدیریت نشریات علمی دانشگاه پیام نور

تعداد نشریات	49
تعداد شماره‌ها	1,264
تعداد مقالات	10,909
تعداد مشاهده مقاله	22,310,331
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	14,991,884

بررسی میزان آگاهی دبیران ریاضی از اهداف آموزشی در تدریس مجازی(مطالعه موردی: دبیران پایه نهم شهرستان دلفان)

مطالعات نوین در علوم تربیتی

مقاله 3، دوره 1، شماره 2، آذر 1404، صفحه 45-54 اصل مقاله (663.41 K)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/ns.2026.77113.1037

نویسندگان

اکبر رضائی^* ¹؛ احمد مرادی میرزائی²؛ مهدی رحیمی رضایی³

¹دانشیار گروه ریاضی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

²کارشناسی ارشد آموزش ریاضی، دبیر ریاضی متوسطه اول، لرستان، دلفان،

³کارشناس ارشد آموزش ریاضی، دبیر ریاضی متوسطه اول، لرستان، دلفان،

چکیده

بحران کرونا شرایطی را در تمام کشورها از جمله ایران رقم زد که منجر به توجّه بیشتر به آموزش مجازی شد. بدون شک، برای ثمربخش بودن این نوع آموزش، فراهم کردن شرایط خاصی ضروری است. یکی از این شرایط کلیدی، برخورداری دبیران از آمادگی علمی و آگاهی کافی از اهداف آموزشیِ تعیین‌شده توسط طراحان کتب درسی است. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف «سنجش میزان آگاهی دبیران از اهداف آموزش ریاضی پایه نهم» انجام شد تا وضعیت آمادگی آنان برای برگزاری مؤثر کلاس‌های مجازی مورد بررسی قرار گیرد. پژوهش حاضر از نظر بُعد زمانی، مقطعی، از نظر هدف، کاربردی و از نظر دامنه، خُرد محسوب‌می‌شود. این پژوهش از نظر روش، توصیفی از نوع پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش را تمام دبیران ریاضی شهرستان دلفان تشکیل دادند. نمونه آماری، شامل دبیران ریاضی مقطع متوسطه اولِ مشغول به تدریس در سال تحصیلی 1403-1404 بود که از این بین، 38 دبیر به‌روش در دسترس انتخاب و حاضر به شرکت در پژوهش شدند و به پرسشنامه پاسخ دادند. ابزار جمع‌آوری اطلاعات، پرسشنامة محقق‌ساخته حاوی 20 سؤال بود که فرضیة اصلی و فرضیه‌های فرعی پژوهش را می‌سنجید. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 22 و با به‌کارگیری روش‌های آمار توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که میزان آگاهی دبیران ریاضی از اهداف آموزشی (دانشی، مهارتی و نگرشی) کتاب ریاضی پایة نهم در مجموع، در سطح مطلوبی قرار دارد. همچنین، تفاوت معناداری بین میزان آگاهی دبیران زن و مرد مشاهده نشد. در زمینه سطوح مختلف آگاهی، یافته‌ها حاکی از آن بود که بیشترین میزان آگاهی دبیران مربوط به حوزه اهداف دانشی، سپس اهداف مهارتی و کمترین میزان آگاهی مربوط به حوزه اهداف نگرشی است.

کلیدواژه‌ها

اهداف آموزشی؛ آگاهی دبیران؛ آموزش مجازی؛ ریاضی پایة نهم

عنوان مقاله [English]

Investigation of Mathematics Teachers' Awareness of Educational Objectives in Virtual Teaching (Case Study: Ninth Grade Teachers in Delfan City)

نویسندگان [English]

Akbar Rezaei¹؛ Ahmad Moradi Mirzaei²؛ Mahdi Rahimi Rezaei³

¹Associate Professor,, Department of Mathematics, Payame Noor University (PNU), P.O.Box 19395-4697, Tehran, Iran

²M.A. Mathematics Teacher, Middle School, Lorestan, Delfan,

³M.A. Mathematics Teacher, Middle School, Lorestan, Delfan.

چکیده [English]

The COVID-19 pandemic created a global situation, including in Iran, that led to a heightened focus on virtual education. Undoubtedly, for this mode of instruction to be effective, specific conditions must be in place. A key prerequisite is for teachers to possess the necessary academic preparedness and a sufficient understanding of the educational objectives set by curriculum designers. Accordingly, this study was conducted with the objective of "assessing the level of teachers' awareness of the educational objectives in ninth-grade mathematics" to evaluate their readiness for the effective delivery of virtual classes. This study is cross-sectional in terms of time, applied in terms of purpose, and micro in terms of scope. Methodologically, it is a descriptive survey research. The statistical population of the study consisted of all mathematics teachers in Delfan County. The statistical sample included middle school (first period) mathematics teachers who were teaching during the 2024-2025 academic year. From this group, 38 teachers were selected via convenience sampling, agreed to participate in the study, and responded to the questionnaire. The data collection instrument was a researcher-developed questionnaire comprising 20 items, which measured the main and subsidiary hypotheses of the study. The collected data were analyzed using SPSS software (version 22) and by employing descriptive and inferential statistical methods. The findings of the study indicated that mathematics teachers' overall awareness of the educational objectives (cognitive, psychomotor, and affective) of the ninth-grade mathematics textbook was at a satisfactory level. Furthermore, no significant difference was observed in the awareness levels between male and female teachers. Regarding the varying levels of awareness across domains, the findings revealed that teachers possessed the greatest awareness of cognitive objectives, followed by psychomotor objectives, with the lowest awareness pertaining to affective objectives.

کلیدواژه‌ها [English]

Educational Goals, Awareness of Teachers, Virtual Education, Ninth Grade Mathematics

سایر فایل های مرتبط با مقاله

چکیده انگلیسی رضایی.pdf

اصل مقاله

مقدمه

کیفیّت نظام آموزش و پرورش، به عنوان نهادی تأثیرگذار بر توسعة منابع انسانی و رشد اقتصادی، در گرو پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان است. در این راستا، هدف اصلی در کشور ما، پرورش نسلی است که توانایی حل مسائل پیچیده پیرامونی خود را دارا باشد (2017 Motahari Nejad & Fatehi Chenar,). در میان دروس مختلف، ریاضیّات به دلیل نقش بی‌بدیل در تقویت تفکر منطقی و حل مسئله، از جایگاهی ویژه برخوردار است و تسلط بر آن، پیش‌نیاز موفقیّت در بسیاری از مشاغل علمی و فنی محسوب می‌شود. برنامة آموزش ریاضی، به‌طور خاص، بر به‌کارگیری آموخته‌ها در زندگی واقعی تأکید دارد. از جمله اهداف کلیدی این برنامه می‌توان به ایجاد ارتباط بین مفاهیم ریاضی و زندگی روزمره، توسعه مهارت‌های مدلسازی و حل مسئله، تقویت تفکر و توانایی تحلیل و تفسیر پدیده‌ها اشاره کرد(2023 Noshadi et al,). دستیابی به این اهداف والا، در گرو اثربخشی عمل دبیران است که خود مستلزم دارا بودن شناخت کافی از اهداف آموزشی است. اثربخشی آموزشی دبیران به شایستگی‌های حرفه‌ای آنان وابسته است. شایستگی در حرفة معلمی، به مجموعه یکپارچه‌ای از دانش، مهارت و نگرش اطلاق می‌شود که امکان انجام مؤثر وظایف آموزشی را فراهم می‌آورد (2021 Ebrahimi et al,). یکی از ارکان اساسی این دانش، «شناخت اهداف آموزشی» است. بر اساس مدل‌های معتبر، دانش مورد نیاز دبیران تنها به دانش محتوایی (مفاهیم ریاضی) محدود نمی‌شود، بلکه شامل دانش پداگوژیکی محتوا نیز می‌گردد که دربرگیرنده شناخت اهداف آموزشی، شناخت یادگیرنده و درک چگونگی انتقال مؤثر مفاهیم است (2021Amiri, ) این نوع دانش به دبیر کمک می‌کند تا دریابد چرا برخی دانش‌آموزان در یادگیری یک مفهوم مشکل دارند و چگونه می‌توان آن مفهوم را به شکلی اثرگذار تدریس کرد.

اهداف آموزشی در ریاضیّات را عموماً در سه حیطه شناختی (دانشی)، مهارتی و نگرشی (عاطفی) دسته‌بندی می‌کنند (2019 Bijan Zadeh,). زمانی یک دبیر می‌تواند در آموزش خود اثربخش باشد که این اهداف را به خوبی بشناسد و آموزش خود را در جهت تحقّق آن‌ها سامان دهد (2012 Shirbagi et al,).

اهمیّت این شناخت در شرایط آموزشی غیرمتعارف، دوچندان می‌شود. همه‌گیری کووید-۱۹ و همچنین بحران‌هایی مانند کمبود حامل‌های انرژی، نظام آموزشی کشور را ناگزیر به روی آوردن سریع و غیرمنتظره به آموزش مجازی اضطراری کرد. در چنین شرایطی، دبیران ناگهان خود را در بستری یافتند که برای آن آمادگی کامل نداشتند. آموزش مؤثر در فضای مجازی، تنها با برگزاری کلاس محدود نمی‌شود، بلکه مستلزم خلّاقیت در تدریس و توانایی ایجاد جذابیّت برای تسهیل یادگیری است (2021 Kousha & Farkhunde Nejad,). دستیابی به این سطح از کیفیّت، بدون شناخت دقیق از اهداف آموزشی و برنامه‌ریزی آگاهانه برای دستیابی به آن‌ها در بستر جدید، امری دشوار است.

بر این اساس، پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که آیا دبیران ریاضی پایة نهم شهرستان دلفان، از اهداف آموزشی کتاب درسی خود در سه حیطة شناختی، مهارتی و نگرشی آگاهی کافی دارند تا بتوانند در شرایط اضطراری، آموزش مجازی مؤثری را ارائه دهند؟ بنابراین، این پژوهش درصدد است تا «میزان آگاهی دبیران ریاضی شهرستان دلفان از اهداف آموزشی کتاب ریاضی پایة نهم» را به عنوان متغیر اصلی مورد سنجش قرار دهد.

صادقی آرباطان (2024 Sadeghi Arbatan, ) در پژوهشی با عنوان «دستیابی به آموزش موثر: نقش فنآوری در تسهیل فرآیند یادگیری دانش‌آموزان» دریافتند که ماده‌های فنآوری آموزش و ضرورت کاربردهای فنآوری در راس اصلی یادگیری دانش‌آموزان مورد پذیرش قرار گرفته‌اند. این پژوهش بر اهمیت دانش فنآوری برای تدریس موثر در فضای مجازی در شرایط اضطرار تاکید دارد که با پژوهش حاضر همسو است.

نصرتی و همکاران (2022Nosrati et al, ) در پژوهشی با عنوان «شناسایی دانش مورد نیاز آموزگاران برای تدریس مجازی ریاضی» دریافتند که معلمان به ترتیب به دانش ارزشیابی، تعامل با دانش‌آموزان، فناوری اطلاعات و روش‌های تدریس نیاز دارند. این پژوهش بر اهمیّت دانش چندبعدی معلمان برای تدریس مؤثر در فضای مجازی تأکید دارد.

سپاهیان و سیدی (2022 Sepahian & Seyedi,) در پژوهشی نشان دادند که ضرورت آموزش مجازی در دوران کرونا از منظر اساتید بالاتر از حد انتظار می‌باشد ولی جایگاه آموزش مجازی پائین‌تر از حد انتظار می‌باشد. این یافته بر اهمیت جایگاه آموزش مجازی در شرایط اضطرار تاکید می‌کند.

امیری (2021Amiri, ) در مطالعه‌ای با عنوان «بررسی دانش محتوایی تربیتی دبیران ریاضی» به این نتیجه رسید که دانش مورد نیاز برای تدریس موفق ریاضی شامل سه بعد اصلی است: دانش محتوایی (مفاهیم علمی و مهارت‌های عملی)، دانش پداگوژیکی (روش تدریس، مدیریت کلاس و ارزشیابی) و دانش فناوری. این تقسیم‌بندی با چارچوب نظری پژوهش حاضر همسو است.

شیربگی و همکاران (2012 Shirbagi et al,) در پژوهشی نشان دادند که بین شناخت معلمان از اهداف آموزشی و اثربخشی آموزشی آنان رابطه معناداری وجود دارد. همچنین مشخص شد که تعداد قابل توجهی از معلمان شناخت کافی از اهداف آموزشی ندارند. این یافته بر اهمیت سنجش آگاهی دبیران از اهداف آموزشی تأکید می‌کند.

سانتاگاتا و لی (2021Santagata & Lee, ) در مطالعه‌ای بر اهمیّت دانش ریاضی معلمان برای آموزش کیفی تأکید کردند. آنان دریافتند که برنامه‌های تربیت معلم باید بر توسعه دانش ریاضی معلمان با رویکرد دانش‌آموزمحور متمرکز شوند.

آکه و لوپزمجیکا (2020Ake & Lopez-Mojica, ) در پژوهشی سه عنصر اساسی را برای آموزش حرفه‌ای معلمان ریاضی شناسایی کردند: چارچوب نظری، مطالعه محتوای ریاضی و منطق اجرایی در فرآیند آموزش. این پژوهش بر لزوم ارتباط آموزش معلمان با عملکرد عملی آنان تأکید دارد.

فونگ و همکاران (2017Fung et al, ) نشان دادند که معلمان ریاضی علاوه بر دانش محتوایی، به مهارت‌ها و نگرش‌های خاصی برای تدریس مؤثر نیاز دارند. آنان دریافتند که تجربه و سابقة تدریس معلمان بر اثربخشی آموزشی و موفقیّت دانش‌آموزان تأثیر مستقیم دارد.

با وجود اهمیّت موضوع، بررسی پیشینة پژوهش نشان می‌دهد که مطالعات قبلی به طور جامع به بررسی میزان آگاهی دبیران ریاضی از اهداف سه گانة آموزشی (دانشی، مهارتی و نگرشی) کتاب ریاضی پایه نهم در شرایط آموزش مجازی اضطراری نپرداخته‌اند. این پژوهش درصدد است تا این خلأ را پر کند که بر اساس مطالب فوق این پژوهش در پی پاسخ دادن به فرضیه‌های زیر می‌باشد.

1) میزان آگاهی دبیران ریاضی از اهداف دانشی ریاضیّات پایة نهم مناسب است.

2) میزان آگاهی دبیران ریاضی از اهداف مهارتی ریاضیّات پایة نهم مناسب است.

3) میزان آگاهی دبیران ریاضی از اهداف نگرشی ریاضیّات پایة نهم مناسب است.

روش‌شناسی پژوهش

این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر نحوة گردآوری داده‌ها، توصیفی از نوع پیمایشی است. از نظر بُعد زمانی، مقطعی محسوب می‌شود چرا که داده‌ها در یک بازه زمانی 1403-1404 گردآوری شده‌اند. این روش به دلیل ماهیّت پژوهش که هدف آن «سنجش» و «توصیف» میزان آگاهی دبیران است، انتخاب شد.

جامعة آماری این پژوهش را کلیة دبیران ریاضی پایة نهم شهرستان دلفان در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰4 تشکیل می‌دهند که بر اساس استعلام از اداره آموزش و پرورش شهرستان، تعداد آن‌ها 40 نفر است.

با توجه به محدود و در دسترس بودن جامعة آماری، از روش سرشماری استفاده شد و تعداد 38 دبیر حاضر به شرکت در پژوهش شدند و به پرسشنامه پاسخ‌ دادند. دلیل این انتخاب، کوچک بودن جامعة آماری و هدف پژوهش که تعمیم‌پذیری دقیق یافته‌ها به کل جامعة مورد مطالعه است، می‌باشد.

تجزیه و تحلیل داده‌ها در دو سطح انجام شد:

برای توصیف ویژگی‌های دموگرافیک نمونه و متغیرهای پژوهش از شاخص‌های فراوانی، درصد، میانگین و انحراف معیار استفاده شد و در آمار استنباطی از آزمون کلموگروف-اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن و از آزمون تی تک‌نمونه‌ای برای بررسی میزان آگاهی دبیران در هر یک از حیطه‌ها (با توجه به نرمال بودن داده‌ها) و از آزمون فریدمن برای مقایسة رتبه‌ای میزان آگاهی دبیران در سه حیطة شناختی، مهارتی و نگرشی بهره گرفته شد.

ابزار

در پژوهش حاضر از ابزار پرسشنامه جهت سنجش میزان آگاهی دبیران از اهداف آموزشی ریاضیّات پایة نهم استفاده شد.

پرسشنامة محقق‌ساخته است و برای سنجش میزان آگاهی دبیران از اهداف آموزش ریاضیّات پایة نهم با توجّه به اهداف سه‌گانه: دانشی، مهارتی، نگرشی طراحی شده است. پرسشنامه دارای دو بخش است که بخش اول مربوط به اطّلاعات دموگرافیک نمونة آماری است و بخش دوم که شامل سوالات مربوط به سنجش آگاهی دبیران است. بخش دوم دارای 20 سوال (گویه) پنج گزینه‌ای طیف پاسخ‌گویی لیکرت است. پرسشنامه دارای یک مؤلفة (متغیر) اصلی: اهداف آموزش ریاضیّات دورة اول متوسطه و سه مؤلفة (متغیر) فرعی:

1) اهداف دانشی

2) اهداف مهارتی (فرایندهای ریاضی)

3) اهداف نگرشی (بینشی)

می‌باشد. همچنین نحوه نمره‌گذاری پرسشنامه در جدول (1) مشخص شده است.

جدول 1. نحوه نمره‌گذاری پرسشنامه
سوالات	گزینه	کاملاً مخالفم	مخالفم	تاحدودی	موافقم	کاملاً موافقم
1و2و3و4و6و8و9و10و12و13و15و16و17و19	نمره	1	2	3	4	5
5و7و11و14و18و20	نمره	5	4	3	2	1

سوالات با توجّه به اهداف آموزشی ریاضی پایة نهم و با اقتباس از موارد و مصداق‌های مطرح شده در مورد اهداف سه‌گانة آموزش ریاضیّات در کتاب آموزش و یادگیری ریاضیّات بیژن‌زاده (2019 Bijan Zadeh,) استخراج شد. در این آزمون 6 سوال مربوط به مؤلفة (متغیر) میزان آگاهی از اهداف دانش ضروری ریاضیّات پایة نهم، 6 سوال مربوط به مؤلفة (متغیر) میزان آگاهی از مهارت‌های ضروری ریاضیّات در پایة نهم و 6 سوال مربوط به مؤلفة (متغیر) میزان آگاهی از اهداف نگرشی ریاضیّات در پایة نهم بود. با توجّه به تعداد سوالات و نحوة نمره ‌دهی حد بالای امتیازات 100، حد متوسط 60 و حد پایین 20 است. جهت توصیف وضعیّت آگاهی نمونه، مجموع امتیازات هر پرسشنامه محاسبه می‌شود و برای قضاوت و توصیف میزان آگاهی دربارة پاسخ‌نامه هر نمونه با توجّه موارد زیر اقدام می‌شود.

1) امتیاز بین 20 تا 60 میزان آگاهی از اهداف آموزشی ‌پایین است.

2) امتیاز بین 60 تا 80 میزان آگاهی از اهداف آموزشی قابل قبول است.

3) امتیاز بین 80 تا 90 میزان آگاهی از اهداف آموزشی خوب است.

4) امتیاز بین 90 تا 100 میزان آگاهی از اهداف آموزشی عالی است.

و در مؤلفه‌های فرعی

1) امتیاز بین 6 تا 18 میزان آگاهی از اهداف آموزشی ‌پایین است.

2) امتیاز بین 18 تا 24 میزان آگاهی از اهداف آموزشی قابل قبول است.

3) امتیاز بین 24 تا 27 میزان آگاهی از اهداف آموزشی خوب است.

4) امتیاز بین 27 تا 30 میزان آگاهی از اهداف آموزشی عالی است.

جهت تفسیر داده‌ها ابتدا میانگین امتیاز مربوط به پاسخنامه هر نمونه حساب شد. برای متغیر اصلی میانگین امتیازات همة پاسخنامه‌ها محاسبه می‌شود، و برای به‌دست‌ آوردن میانگین امتیاز مربوط به هر مؤلفه‌، میانگین امتیازات همة پاسخنامه‌ها در آن مؤلفه حساب می‌شود.

اهداف دانشی ریاضیّات پایة نهم: این اهداف به‌دنبال آموزش دانشی‌ است که در بردارنده مفهوم‌های مرتبط با جبر و نمایش نمادین، آمار و احتمال، تعریف مجموعه‌ و مفاهیم مرتبط با آن، معرفی اعداد حقیقی و گنگ و نمایش مجموعه‌ایی آن‎ها، مفهوم قدر مطلق، هندسه مسطحه و فضاها (شکل‌های هندسی مسطح؛ شکل‌های هندسی فضایی؛ قضایای هندسی مسطح؛ تشابه؛ سطح و مساحت؛ حجم و مساحت؛ حجم‌ها و گنجایش)، تابع و مفاهیم آن ( ماشین ورودی و خروجی؛ عمل‌های اصلی جمع و ضرب و غیره به‌عنوان تابع عملگر؛ توابع خطی؛ تغییر متغیر) در این قسمت از توابع در کتب متوسطة اول اسم تابع مطرح نیست ولی مفهوم ورودی و خروجی و همچنین معادله خط مطرح می‌شود (2019 Bijan Zadeh,).

اهداف مهار‌تی ریاضیّات: این اهداف، به‌دنبال آموزش مهارت‌هایی در کتاب‌های ریاضی متوسطة اول است که شامل اندازه‌گیری؛ تخمین و تقریب؛ استفاده از تکنولوژی و ابزار‌ها؛ الگویابی و پیش‌بینی، مدل‌سازی؛ استفاده از شهود هندسی و نمودارها؛ کشف استدلال (2019 Bijan Zadeh,). مهارت‌ها مجموعه‌ای از توانایی‌ها هستند که پرورش آن‌ها در دانش‌آموز به‌منزله آموختن ِ راه یادگیری به‌ آنان تلقی می‌شود (2025Rezaei et al., ).

اهداف نگرشی (بینشی): نگرش عبارت است از ترکیبی از باورها و هیجان‌هایی که شخص را پیشاپیش آماده می‌کند تا به دیگران، اشیاء و گروه‌های مختلف به‌‌شیوة مثبت یا منفی نگاه کند (2018Dehghani, ). نگرش‌ها ارزیابی از اشیا را خلاصه می‌کنند و در نتیجه پیش‌بینی یا هدایت اعمال یا رفتارهای آینده را برعهده می‌گیرند (2011Loftus et al., ). در این پژوهش با توجّه به اهداف کتاب ریاضی پایة نهم منظور از نگرش ایجاد باورها و هیجاناتی است که دبیر با ارائه مثال، تمرین، داستان، ایجاد موقعیّت تجربه یا سایر روش‌ها می‌تواند در دانش‌آموز نگرش مثبت و گرایش به مطالعة ریاضی به‌وجود آورد.

جهت بررسی روایی، ابتدا پرسشنامه طراحی سپس در اختیار چند تن از اساتید و صاحبنظران رشتة ریاضی در دانشگاه پیام‌نور مرکز کرمان و چند تن از اساتید ریاضی استان لرستان قرار گرفت، سپس نظرات آن‌ها روی پرسشنامه اعمال شد تا در مورد روایی صوری و محتوایی آن نظر دهند، در ادامه فقط سوالاتی در پرسشنامه گنجانده شد که توسط اساتید تأیید شده بود.

برای بررسی پایایی با استفاده از نرم‌فزار SPSS نسخه 22 آزمون آلفای کرونباخ به‌عمل آمد. نتایج آزمون نشان داد که ضریب پایایی 74 درصد بود که این مقدار برای پایایی پرسشنامه مناسب است. نتایج آزمون در جدول (2) آمده است.

جدول 2. آزمون آلفای کرونباخ
تعداد سوال	آلفای کرونباخ
20	743/0

یافته‌ها

اطّلاعات دموگرافیک نمونة آماری در جدول (3) گزارش شده است.

جدول3. اطّلاعات دموگرافیک نمونة آماری
متغیر		فراوانی	درصد
جنسیت	مرد	25	8/65
جنسیت	زن	13	2/34
رشته تحصیلی	کارشناسی	19	0/50
	کارشناسی ارشد	18	4/47
	دکتری	1	6/2
مدرک تحصیلی	ریاضی و گرایش‌های آن	29	3/76
مدرک تحصیلی	سایر رشته‌ها	9	7/23
سابقه تدریس	زیر 10 سال	14	8/36
	بین 10 تا 20 سال	15	5/39
	بالای 20 سال	9	7/23

با توجّه به اطّلاعات جدول (3) که در مورد آمار توصیفی نمونة آماری است همان‌طور که مشخص است، 8/65 درصد پاسخگویان مرد و 2/34 درصد زن بودند، 50 درصد پاسخگویان به پرسشنامه مدرک کارشناسی، 4/47 درصد مدرک کارشناسی ارشد، 6/2 درصد مدرک دکتری داشتند؛ رشته تحصیلی3/76 درصد از آن‌ها ریاضی یا گرایش‌های آن و 7/23 درصد سایر رشته‌ها بود؛ سابقه خدمت 8/36 درصد کمتر 10 سال، 5/39 درصد بین 10 تا 20 سال، 7/23 درصد بالای 20 بود.

در بخش آمار توصیفی مربوط به متغیرها، میزان آگاهی و شناخت دبیران از اهداف آموزشی در جدول (4) گزارش شده است.

جدول 4. وضعیّت شناخت دبیران از اهداف آموزشی و هر یک از حیطه‌های دانشی، مهارتی و نگرشی
متغیر		تعداد نمونه		پایین	قابل قبول	خوب	عالی
اهداف دانشی	زن	13	فراوانی	3	9	1	0
	زن	13	درصد	1/23	2/69	7/7	0
	مرد	25	فراوانی	1	21	2	1
	مرد	25	درصد	0/4	0/84	0/8	0/4
	کل نمونه	38	فراوانی	4	30	3	1
	کل نمونه	38	درصد	5/10	9/78	9/7	6/2
اهداف مهارتی	زن	13	فراوانی	1	11	1	0
	زن	13	درصد	7/7	6/86	7/7	0
	مرد	25	فراوانی	3	19	3
	مرد	25	درصد	0/12	0/76	0/12
	کل نمونه	38	فراوانی	4	30	4
	کل نمونه	38	درصد	5/10	9/78	5/10
اهداف نگرشی	زن	13	فراوانی	2	11	0	0
	زن	13	درصد	4/15	6/84	0	0
	مرد	25	فراوانی	8	16	1
	مرد	25	درصد	0/32	0/64	0/4
	کل نمونه	38	فراوانی	10	27	1
	کل نمونه	38	درصد	3/26	1/71	6/2
کل اهداف آموزشی	زن	13	فراوانی	0	12	1	0
	زن	13	درصد	0	3/92	7/7	0
	مرد	25	فراوانی	2	19	4
	مرد	25	درصد	0/8	0/76	0/16
	کل نمونه	38	فراوانی	2	31	5
	کل نمونه	38	درصد	3/5	6/81	2/13

با توجّه به اطّلاعات جدول (4) میزان شناخت دبیران زن از اهداف دانشی کتاب ریاضی پایة نهم حدود 77 درصد قابل قبول و بالاتر از آن و 23 درصد در سطح پایین است و این مقدار در دبیران مرد حدود 96 درصد قابل قبول و بالاتر از آن و 4 درصد در سطح پایین است. میزان شناخت دبیران زن از اهداف مهارتی کتاب ریاضی پایة نهم حدود 92 درصد قابل قبول و بالاتر از آن است و 8 درصد در سطح پایین است و این میزان در دبیران مرد حدود 88 درصد قابل قبول و بالاتر از آن و 12درصد در سطح پایین است. میزان شناخت دبیران زن از اهداف نگرشی کتاب ریاضی پایة نهم حدود 85 درصد قابل قبول است و 15 درصد در سطح پایین است. این میزان در دبیران مرد حدود 68 درصد قابل قبول و بالاتر از آن و 32 درصد در سطح پایین است. در کلِ اهداف آموزشی کتاب ریاضی پایة نهم میزان شناخت دبیران زن حدود 100 درصد قابل قبول و بالاتر از آن و این مقدار در دبیران مرد حدود 95 درصد قابل قبول و بالاتر از آن و 5 درصد در سطح پایین است.

در بخش آمار استنباطی ابتدا قبل از بررسی فرضیه‌ها، آزمون کلوموگرف- اسمیرنوف انجام شد. نتایج حاصل از آزمون که با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 22 محاسبه شد، در جدول (5) گزارش شده است.

جدول 5. آزمون کلوموگروف- اسمیرنوف
متغیر	اهداف دانشی	اهداف مهارتی	اهداف نگرشی	اهداف آموزشی
Sig	20/0	147/0	12/0	200/0
N	38	38	38	38

این آزمون با سطح خطای 5 درصد تست شد. در این وضعیّت می‌توان گفت چنانچه سطح با معنی بودن در این آزمون بیشتر از 5 درصد باشد، توزیع داده‌ها نرمال می‌باشد. با توجّه به جدول (5) و مقادیر سطح معنی‌داری که بیشتر از 05/0 است، ‌فرض نرمال بودن متغیرهای پژوهش تأیید می‌شود. درنتیجه برای آزمون فرضیه‌ها و تحلیل داده‌ها از آمار پارامتریک استفاده شد.

فرضیة اول: میزان آگاهی دبیران ریاضی شهرستان دلفان از اهداف دانشی ریاضیّات پایة نهم جهت تدریس در کلاس‌های مجازی مناسب است. برای بررسی فرضیه آزمون تی‌تک‌نمونه‌ای انجام شد که اطّلاعات آن در جدول (6) گزارش شده است.

جدول 6. آزمون فرضیة اول
متغیر	تعداد نمونه	میانگین به‌دست آمده	میانگین استاندارد	درجه آزادی	آماره تی	معناداری
اهداف دانشی	38	57/3	3	37	59/7	000/0

بر اساس اطّلاعات جدول (6) با توجّه به این‌که سطح معنی‌داری داده‌ها از 05/0 کمتر است، پس بین میانگین به‌دست آمده و میانگین استاندارد تفاوت معناداری وجود دارد. و از آنجایی که میانگین به‌دست آمده برای اهداف دانشی (57/3)، از میانگین وضعیّت استاندارد (3) بیشتر است، در نتیجة فرضیة اول پژوهش مورد تأیید قرار می‌گیرد.

فرضیة دوم: میزان آگاهی دبیران ریاضی شهرستان دلفان از اهداف مهارتی ریاضیّات پایة نهم جهت تدریس در کلاس‌های مجازی مناسب است. برای بررسی فرضیه آزمون تی‌ تک‌نمونه‌ای انجام شد که اطّلاعات آن در جدول (7) گزارش شده است.

جدول 7. آزمون فرضیة دوم
متغیر	تعداد نمونه	میانگین به‌دست آمده	میانگین استاندارد	درجه آزادی	آماره تی	معناداری
اهداف مهارتی	38	54/3	3	37	66/8	000/0

بر اساس اطّلاعات جدول (7) با توجّه به این‌که سطح معنی‌داری داده‌ها از 05/0 کمتر است، پس بین میانگین به‌دست آمده و میانگین استاندارد تفاوت معناداری وجود دارد و از آنجایی که میانگین به‌دست آمده برای اهداف مهارتی (54/3)، از میانگین وضعیّت استاندارد (3) بیشتر است، در نتیجه فرضیة دوم پژوهش مورد تأیید قرار می‌گیرد.

فرضیة سوم: میزان آگاهی دبیران ریاضی شهرستان دلفان از اهداف نگرشی ریاضیّات پایة نهم جهت تدریس در کلاس‌های مجازی مناسب است. برای بررسی فرضیه آزمون تی‌ تک‌نمونه‌ای انجام شد که اطّلاعات آن در جدول (8) گزارش شده است.

جدول 8. آزمون فرضیة سوم
متغیر	تعداد نمونه	میانگین به‌دست آمده	میانگین استاندارد	درجه آزادی	آماره تی	معناداری
اهداف نگرشی	38	38/3	3	37	16/6	000/0

بر اساس اطّلاعات جدول (8) با توجّه به این‌که سطح معنی‌داری داده‌ها از 05/0 کمتر است، پس بین میانگین به‌دست آمده و میانگین استاندارد تفاوت معناداری وجود دارد و از آنجایی که میانگین به‌دست آمده برای اهداف نگرشی (38/3)، از میانگین وضعیّت استاندارد (3) بیشتر است، در نتیجه فرضیة سوم پژوهش مورد تأیید قرار می‌گیرد.

میزان آگاهی دبیران ریاضی شهرستان دلفان از اهداف آموزشی ریاضیّات پایة نهم جهت تدریس در کلاس‌های مجازی مناسب است. برای بررسی فرضیه آزمون تی ‌تک‌نمونه‌ای انجام شد که اطّلاعات آن در جدول (9) گزارش شده است.

جدول 9. آزمون میزان آگاهی دبیران ریاضی شهرستان دلفان از اهداف آموزشی ریاضیّات پایة نهم
متغیر	تعداد نمونه	میانگین به‌دست آمده	میانگین استاندارد	درجه آزادی	آماره تی	معناداری
اهداف آموزشی	38	55/3	3	37	32/9	000/0

بر اساس اطّلاعات جدول (9) با توجّه به این‌که سطح معنی‌داری داده‌ها از 05/0 کمتر است، پس بین میانگین به‌دست آمده و میانگین استاندارد تفاوت معناداری وجود دارد و از آنجایی که میانگین به‌دست آمده برای اهداف آموزشی (55/3)، از میانگین وضعیّت استاندارد (3) بیشتر است، در نتیجه فرضیة اصلی پژوهش مورد تأیید قرار می‌گیرد.

جهت مقایسة میزان شناخت دبیران در هر یک از اهداف دانشی، مهارتی و نگرشی از آزمون فریدمن استفاده شد که نتایج آن در جدول (10) گزارش شده است.

جدول 10. مقایسة میزان شناخت دبیران نسبت به هر یک از حیطه‌های اهداف آموزشی
متغیر	اهداف دانشی	اهداف مهارتی	اهداف نگرشی	معناداری	خی‌دو
میانگین	21/2	12/2	67/1	024/0	46/7

بر اساس نتایج جدول (10) چون سطح معنی‌داری داده‌ها از 05/0 کمتر از است، در نتیجه بین میانگین رتبه‌ای ‌به‌دست آمده برای مؤلفه‌ها تفاوت معناداری وجود دارد. بنابراین با توجّه میانگین‌های رتبه‌ای به‌دست آمده می‌توان گفت که میزان شناخت دبیران در اهداف آموزشی، بیشترین شناخت مربوط به اهداف دانشی با میانگین رتبه‌ای (21/2) سپس اهداف مهارتی با میانگین رتبه‌ای (12/2) و کمترین میزان شناخت مربوط به اهداف نگرشی با میانگین رتبه‌ای (67/1) است.

جهت مقایسه میزان شناخت دبیران مرد و زن از اهداف دانشی، مهارتی، نگرشی و کل اهداف آموزشی ابتدا وضعیّت میانگین و انحراف معیار متغیرها در جدول (11) گزارش شده است.

جدول 11. آمار توصیفی متغیرها
متغیر	جنسیت	تعداد نمونه	میانگین	انحراف معیار
اهداف دانشی	زن	13	42/3	49/0
اهداف دانشی	مرد	25	64/3	43/0
اهداف مهارتی	زن	13	57/3	37/0
اهداف مهارتی	مرد	25	52/3	39/0
اهداف نگرشی	زن	13	32/3	24/0
اهداف نگرشی	مرد	25	41/3	43/0
اهداف آموزشی	زن	13	49/3	32/0
اهداف آموزشی	مرد	25	57/3	38/0

با توجّه به اطّلاعات جدول (11) میانگین شناخت اهداف دانشی و نگرشی دبیرانِ مرد بیشتر از دبیرانِ زن‎ است ولی میانگین شناخت اهداف مهارتی دبیرانِ زن بیشتر از دبیرانِ مرد است. اما باید معنی‌دار بودن این اختلاف‌ها را بررسی کرد. چون تعداد نمونه‌های دبیر زن و مرد نابرابر است بجای استفاده از آزمون تی‌مستقل از آزمون تی‌تست استفاده شد که نتایج آن در جدول (12) گزارش شده است.

جدول 12. آزمون تی تست برای مقایسه میزان شناخت دبیران مرد و زن از اهداف دانشی، مهارتی، نگرشی و و کل اهداف آموزشی
متغیر	درجه آزادی	معنی‌داری	آماره تی	اختلاف میانگین‌ها
اهداف دانشی	761/21	188/0	359/1-	22178/0-
اهداف مهارتی	777/25	699/0	391/0	05129/0
اهداف نگرشی	560/35	417/0	821/0-	09123/0-
اهداف آموزشی	992/27	517/0	656/0-	07785/0-

با توجّه به داده‌های جدول (12) مقدار معنی‌داری برای اهداف دانشی 188/0، برای اهداف مهارتی 699/0، برای اهداف نگرشی 417/0 و برای کل اهداف آموزشی 517/0 است که در هر چهار مورد بیشتر از 05/0 است. بنابراین اختلافِ میانگین‌ شناخت گروه دبیران زن و مرد در اهداف دانشی، مهارتی و نگرشی و به‌طور کلی در اهداف آموزشی ریاضیّات پایة نهم معنی‌دار نمی‌باشد به‌عبارتی تقریباً می‌توان گفت تفاوتی در میزان شناخت دبیران زن و مرد در شناخت اهداف مورد نظر وجود ندارد.

نتیجه‌گیری

این پژوهش با هدف بررسی میزان آگاهی دبیران ریاضی شهرستان دلفان از اهداف آموزش ریاضیّات پایه نهم جهت تدریس در شرایط اضطراری انجام شد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که به طور کلی، آگاهی دبیران از اهداف آموزشی در سطح مطلوبی قرار دارد.

اهداف دانشی: یافته‌ها نشان داد آگاهی 89 درصد از دبیران در این حیطه در سطح قابل قبول و بالاتر قرار دارد. میانگین نمره آگاهی (57/3) به طور معناداری بالاتر از حد متوسط بود که حاکی از شناخت مناسب دبیران از اهداف شناختی کتاب درسی است.
اهداف مهارتی: در این حیطه نیز 89 درصد از دبیران از آگاهی قابل قبول و بالاتر برخوردار بودند. میانگین نمره آگاهی (54/3) به طور معناداری بالاتر از حد متوسط بود که نشان‌دهنده آمادگی دبیران برای طراحی آموزشی مناسب در راستای اهداف مهارتی است.
اهداف نگرشی: اگرچه 74 درصد از دبیران در این حیطه از آگاهی قابل قبول برخوردار بودند، اما این میزان در مقایسه با دو حیطه دیگر پایین‌تر بود. میانگین نمره آگاهی (38/3) اگرچه بالاتر از حد متوسط بود، ولی نسبت به حیطه‌های دیگر ضعیف‌تر ارزیابی شد.

بر اساس آزمون فریدمن، ترتیب میزان آگاهی دبیران به این شرح است: اهداف شناختی با میانگین رتبه‌ای (21/2)، اهداف مهارتی با میانگین رتبه‌ای (12/2) و اهداف نگرشی با میانگین رتبه‌ای (67/1). این نتیجه نشان‌دهنده توجه کمتر به اهداف نگرشی در مقایسه با دو حیطه دیگر است.

با وجود اینکه به طور کلی دبیران ریاضی شهرستان دلفان از آگاهی قابل قبولی در زمینه اهداف آموزشی کتاب ریاضی پایة نهم برخوردارند، اما توجه ناکافی به اهداف نگرشی می‌تواند به بی‌انگیزگی دانش‌آموزان و کاهش اثرگذاری آموزش منجر شود. این پژوهش بر ضرورت برگزاری دوره‌های توانمندسازی دبیران با تأکید بر اهداف نگرشی و راهبردهای تحقق آن در شرایط آموزش مجازی تأکید دارد. بر اساس نتایج فوق پیشنهاد برگزاری کارگاه‌های آموزشی در زمینة اهمیّت و راهکارهای تحقّق اهداف نگرشی، بازنگری در برنامه‌های آموزش ضمن خدمت دبیران با تأکید بر آموزش مجازی و انجام پژوهش‌های مشابه در سایر مناطق و مقاطع تحصیلی می‌شود.

تشکر و قدردانی

از تمام دبیران ریاضی متوسطة اول شهرستان دلفانِ استان لرستان که در این پژوهش شرکت کردند صمیمانه سپاسگزاریم.

ملاحظات اخلاقی

تمامی اصول اخلاقی در این مقاله در نظر گرفته شده است. شرکت‌کنندگان در جریان هدف پژوهش و مراحل اجرای آن قرار گرفتند. آن‌ها همچنین از محرمانه بودن اطلاعات خود اطمینان داشتند.

حامی مالی

این مقاله هیچگونه حامی مالی نداشته است.

تعارض منافع

بنابر اظهار نویسندگان مقاله حاضر فاقد هرگونه تعارض منافع بوده است.

مراجع

Ake, L & Lopez-Mojica, J. M. (2020). Naturaleza de last areas profesionalesen la formacion de profesores de Matematicas. Paginas de Educacion, 13(1), pp. 58-81.

Amiri, F. (2021). Investigating the educational content knowledge of high school math teachers and how to develop it. Master's thesis. University of Mazandaran. [in perseian]

Bijan Zadeh, M. (2019). Teaching and Learning Mathematics (Mathematics Education 1 and 2). Kheradmandan Publications, Tehran. [in perseian]

Dehghani, M. (2018). Study was to compare the performance of students (knowledge, skill and attitude) studying in smart and ordinary schools for basic lessons (math and science) in eighth grade at Karaj city during academic year 2017-2018. Master's thesis, Shahid Rajaee Teacher Training University. [in perseian]

Ebrahimi, S. Mohammadesmaili, F. Fathi, M & Mohammadian, P. (2021). Investigating the scientific and professional qualifications of mathematics teachers in the first grade of secondary schools. Quarterly Journal of Progress in Basic Science Education, 8(25), pp. 1-25. [in perseian]

Fung, D. Kutnick, P. Mok, I. Leung, F. Lee, B. Mai, Y & Tyler, M. (2017). Relationships between teachers’ background, their subject knowledge and pedagogic efficacy, and pupil achievement in primary school mathematics in Hong Kong: An indicative study. International Journal of Educational Research, 81, pp. 119-130.

Kousha, M & Farkhunde Nejad, N. (2021). The relationship between virtual education in Shad messenger with educational management and teaching methods. National Conference on Management, Psychology and Behavioral Sciences, Tehran. [in perseian]

Loftus, J. Nolenhoksma, S. Wagner, W & Fredrickson, B. (2011). Atkinson and Hilgard's Background in Psychology (translated by Mehdi Ganji). Vol. 1, Tehran: Savalan. [in perseian]

Motahari Nejad, H & Fatehi Chenar, F. (2017). Of Teachersʼ Professional Competencies in Predicting Mathematical Achievement of Students in Rregular and Special Schools. Journal of Education and Evaluation, 10(38), pp. 51-57. [in perseian]

Noshadi, Z. Derakhshan, H. Tavakoli Yeganeh, S. & Mostafapour, N. (2023). Investigating the factors affecting students' lack of motivation in mathematics lessons. Journal of Contemporary Research in Sciences and Research, 5(48). pp. 46-60. [in perseian]

Nosrati, S. Afkari, F & Ekradi, E. (2022). Knowledge required by mathematics teachers for virtual teaching of the third grade of primary education. Research in Curriculum Planning, 19(72), pp. 97-111. [in perseian]

Rezaei, A. Rezagholi, S & Moradi Mirzaei, A. (2025). Investigating the capability of first high school mathematics aid textbooks in the process of distance learning implementation from the point of view of Delfan teachers. Journal of Technology and Scholarship in Education, 5(1). [in perseian]

Sadeghi Arbatan, F. (2024). Achieving effective education: the role of technology in facilitating students' learning process. New Advances in Education Management, 4(4), pp. 90-106. [in perseian]

Santagata, R & Lee, J. (2021), Mathematical knowledge for teaching and the mathematical quality of instruction: a study of novice elementary school teachers, Journal of Mathematics Teacher Education, 24(4), pp. 33–60.

Shirbagi, N. Mohammadi, F & Mohammadi, J. (2012). Explaining the relationship between teachers' understanding of secondary school goals and educational effectiveness: a case study of high school teachers in Sanandaj city. Bi-Quarterly Journal of Educational Planning Studies, 2(3), pp. 170-139. [in perseian]

Sepahian, A. M & Seyedi, S. (2022). The necessity, position, challenges and opportunities of virtual education in the era. New Advances in Education Management, 3(3), pp. 67-82. [in perseian]

آمار

تعداد مشاهده مقاله: 55

تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 4

سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب

پیوندهای مفید

اخبار و اعلانات

آمار

بررسی میزان آگاهی دبیران ریاضی از اهداف آموزشی در تدریس مجازی(مطالعه موردی: دبیران پایه نهم شهرستان دلفان)

روش‌شناسی پژوهش

ابزار