پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شمارهها | 1,269 |
| تعداد مقالات | 10,971 |
| تعداد مشاهده مقاله | 22,473,419 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 15,146,467 |
هوش مصنوعی به عنوان شریک فکری: تحول در مهارتهای تحلیلی دانشجویان | ||
| فناوری و دانش پژوهی در تعلیم و تربیت | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 12 اسفند 1404 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/t-edu.2026.75563.1326 | ||
| نویسندگان | ||
| احسان رجائی1؛ کیوان صالحی* 2 | ||
| 1دانشجوی کارشناسی ارشد تحقیقات آموزشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار سنجش آموزش، گروه روشها و برنامهریزی آموزشی و درسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف بررسی تجربه زیسته دانشجویان در استفاده هوش مصنوعی بهعنوان شریک فکری و ارتباط آن با رشد مهارتهای تحلیلی، به معناکاوی ابعاد این پدیده پرداخته است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد و میدان پژوهش شامل دانشجویان دوره کارشناسی ارشد دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران بود. نمونهگیری بهصورت هدفمندِ ملاکی انجام گرفت، اشباع دادهها پس از دوازدهمین مصاحبه حاصل شد و در مجموع با ۱۵ دانشجو مصاحبه شد. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفتمرحلهای کُلایزی تحلیل گردید. نتایج تحلیل نشان میدهد که هوش مصنوعی نقشی دوگانه و متناقض در فرآیند یادگیری ایفا میکند؛ از یک سو، در تجربه دانشجویان، هوش مصنوعی بهمثابه همیار پژوهشگر در مدیریت دانش و نیز شتابدهندهای برای تفکر راهبردی و الگوسازی تحلیل عمل کرده و بهینهسازی فعالیتهای پژوهشی و سازماندهی شناختی را تسهیل مینماید و از سوی دیگر، دانشجویان را با چالشهایی جدی نظیر تنبلی فکر، از دست دادن عاملیت، فقدان عمق و خلاقیت و خطر اعتیاد به فناوری مواجه میسازد که میتواند به فرسایش استقلال شناختی بینجامد. در پاسخ به این چالشها، دانشجویان راهبردهای فعال و نقادانه مانند تقویت مهارت پرامپتنویسی، رواسازی چندمرحلهای و اتخاذ رویکرد فعال و کنترلشده را به کار میگیرند تا کیفیت و اعتبار خروجیها را پایش کنند. این مطالعه نشان میدهد «شریک فکری» بودن هوش مصنوعی زمانی به رشد تحلیلی نزدیک میشود که تعامل، برونسپاری فکر نباشد؛ بلکه به شکل گفتوگوی هدایتشده، مقایسهگری و بازاندیشی عمل کند و مسئولیت تحلیل نهایی نزد دانشجو باقی بماند. در نهایت، یافتهها بر ضرورت بازنگری در زیستبوم آموزشی و نقش اساتید به عنوان راهنما و نه منعکننده تأکید دارند تا از ظرفیت بالقوه هوش مصنوعی به شکلی مسئولانه و سازنده برای پرورش متفکران مستقل استفاده شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هوش مصنوعی؛ شریک فکری؛ پدیدارشناسی؛ مهارتهای تحلیلی؛ تجربه زیسته | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| AI as a Thinking Partner: Transforming Students' Analytical Skills | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ehsan Rajaei1؛ Keyvan Salehi2 | ||
| 1Master's student in Educational Research, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. | ||
| 2Associate Professor in Educational Assessment,, Department of Methods, Educational Planning and Curriculum, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| This study aimed to explore graduate students’ lived experiences of using artificial intelligence as a thinking partner and its relationship with the development of analytical skills, by examining the meanings underlying different dimensions of this phenomenon. It employed a qualitative approach and a descriptive phenomenological method, and the research setting included M.A. students from the Faculty of Psychology and Education at the University of Tehran. Criterion-based purposive sampling was used; data saturation was achieved after the 12th interview, and a total of 15 students were interviewed. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using Colaizzi’s seven-step method. The findings show that AI plays a dual and paradoxical role in the learning process: on the one hand, from students’ perspectives, it functions as a research assistant for knowledge management and as a catalyst for strategic thinking and analytical patterning, thereby facilitating the optimization of research activities and cognitive organization; on the other hand, it confronts students with serious challenges such as intellectual laziness, loss of agency, lack of depth and creativity, and the risk of technology addiction, which may lead to the erosion of cognitive autonomy. In response to these challenges, students employ active and critical strategies—such as strengthening prompt-writing skills, conducting multi-stage validation, and adopting a controlled and active engagement approach—to monitor the quality and credibility of outputs. This study indicates that AI’s role as a “thinking partner” becomes conducive to analytical growth when the interaction is not mere cognitive offloading, but rather operates as guided dialogue, comparative evaluation, and reflection, while keeping responsibility for final analysis with the student. Ultimately, the findings emphasize the need to rethink the educational ecosystem and the role of instructors as guides rather than restrictors, so that AI’s potential can be harnessed responsibly and constructively to cultivate independent thinkers. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Artificial Intelligence, Intellectual Partner, Phenomenology, Analytical Skills, Lived Experience | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 43 |
||