پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شمارهها | 1,269 |
| تعداد مقالات | 10,971 |
| تعداد مشاهده مقاله | 22,454,570 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 15,129,618 |
سیاستهای مالی مروانیان در ماوراءالنّهر | ||
| پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران | ||
| دوره 13، شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان1404، فروردین 1405، صفحه 89-104 اصل مقاله (740.13 K) | ||
| نوع مقاله: pajoheshi | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/lhst.2026.73095.2956 | ||
| نویسندگان | ||
| محسن بیگدلی1؛ محمدعظیم حسین بر* 2؛ فاطمه جعفرنیا3؛ کریم نجفی برزگر4 | ||
| 1استاد راهنما، استادیار، تاریخ اسلام، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکترای تاریخ اسلام، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| 3مشاور اوّل، استادیار، تاریخ اسلام، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| 4مشاور دوّم، دانشیار، تاریخ اسلام، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| ماوراءالنّهر، بهدلیل غنای اقتصادی و موقعیت استراتژیک، از مراکز کلیدی تأمین مالی خلافت مروانی بود. سیاستهای مالی این دوره، بهویژه در اخذ خراج و جزیه، با چالشهایی نظیر مقاومتهای محلّی و تنوّع فرهنگی مواجه شد. بررسی این سیاستها به دلیل تأثیر آنها بر ثبات اقتصادی و سیاسی منطقه و فقدان پژوهشهای متمرکز بر این موضوع، ضروری است. هدف پژوهش، تبیین سیاستهای مالی مروانیان و نگرش حکمرانان به شیوههای اخذ مالیات در ماوراءالنّهر است، با این سؤال که این سیاستها چگونه شکلگرفتند و چه تأثیری داشتند؟ روش تحقیق تاریخی با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی است و با تکیه بر منابع تاریخی، به تحلیل دادهها پرداخته است. یافتهها نشان میدهد که سیاستهای مالی مروانیان ترکیبی از رویکردهای متمرکز دوران عبدالملک و قتیبه، دوران سرکوبگرانة یزید بن مهلّب و عصر اصلاحی عمربنعبدالعزیز بود. عبدالملک با استانداردسازی دیوان خراج، کارایی را افزایش داد، امّا فشارهای مالیاتی یزید بن مهلّب به کاهش تولید و شورش منجر شد. اصلاحات عمر با تأکید بر عدالت اسلامی، رضایت عمومی را جلب کرد، امّا بهدلیل مقاومت نخبگان، پایدار نماند. نصر بن سیار با ساماندهی مالیاتی، ثبات نسبی ایجاد کرد، ولی گسترش اسلام و معافیتهای مالیاتی، درآمد خلافت را کاهش داد. این پژوهش، با تحلیل جامع سیاستهای مالی مروانیان، نشان میدهد که فقدان انسجام و سوءمدیریت، بهتضعیف نفوذ خلافت در ماوراءالنّهر کمک کرد و بر ضرورت مطالعه عمیقتر نظامهای مالیاتی در تاریخ اسلامی تأکید دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جزیه؛ خراج؛ عمر بن عبدالعزیز؛ ماوراءالنّهر؛ مروانیان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Financial policies of the Marwanites in the transoxiana region | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohsen bigdeli1؛ Mohammadazim Hosseinbor2؛ fatemeh jafarniya3؛ Kzrim najafi barzegar4 | ||
| 1Assistant Prof, Department of history of islam Payame Noor University, Thran, Iran. | ||
| 2Ph.D. Student, history of islam Payame Noor University, Thran. Iran. | ||
| 3Assistant Prof, Department of history of islam Payame Noor University, Thran. Iran. | ||
| 4Associate Prof, Department of history Payame Noor University, Tehran. Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Due to its economic richness and strategic position, Transoxiana was one of the key financial sources for the Marwanid. The fiscal policies of this era, particularly in collecting Tribute and tax, faced challenges such as local resistance and cultural diversity. Examining these policies is essential, both because of their impact on the region’s economic and political stability, and due to the lack of focused research on the subject. The present study is aimed at explaining the Marwanid financial policies and the rulers’ attitudes toward taxation methods in Transoxiana, through the guiding question: how were these policies formed, and what effects did they have? The research adopts a descriptive-analytical approach, relying on historical sources to interpret the data. According to the findings, the Marwanid financial policies combined centralized strategies from the era of Abdal-Malik and, the repressive period of Yazid ibn Muhallab, and the reformist phase under Umaribn Abdal-Aziz. Abdal-Malik enhanced efficiency through standardizing the diwan-e kharaj, yet the heavy taxation under Yazid ibn al-Muhallab led to reduced production and uprisings. The reforms of, rooted in Islamic justice, gained public approval but lacked durability due to elite resistance. Nasr ibn Sayyar achieved relative stability through fiscal organization, but the spread of Islam and the resulting tax exemptions lowered state revenue. The current study, through a comprehensive analysis of Marwanid fiscal policies, reveals that the lack of coherence and mismanagement contributed to the weakening of caliphal influence in Transoxiana and highlights the need for deeper inquiry into fiscal systems in Islamic history. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Bani Marwan, tax, Transoxiana, Tribute, Umar ibn Abdـal Aziz | ||
| مراجع | ||
|
آرنولد، توماس (1395). تاریخ گسترش اسلام. ترجمة ابوالفضل عزّتی. انتشارات دانشگاه تهران.
ابنآدم قرشی، یحیی (1384ق). الخراج. المطبعة السلفیه.
ابن اعثم کوفی، محمّد بن علی (بیتا). الفتوح. بیجا.
ابن حوقل، محمّد بن علی (1366). صورتالأرض. ترجمة اکبر شعار. انتشارات امیرکبیر.
ابن خرداذبه، عبیدالله بن عبدالله (1371). مسالک و ممالک. ترجمة سعید خاکرند. انتشارات میراث ملل.
ابن خلدون، عبدالرّحمن (1383). تاریخ ابن خلدون. ترجمه عبدالمحمّد آیتی. انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی.
ابن رُسته، محمّد بن عمر (1365). اعلاقالنفیسه. ترجمة حسین قرهچانلو. انتشارات امیرکبیر.
ابن سعد، محمّد (1379). طبقاتالکبری. ترجمة محمود مهدوی دامغانی. انتشارات فرهنگ و اندیشه.
ابن طقطقی، محمّد بن علی (1389). تاریخ فخری. ترجمة محمد وحید گلپایگانی. انتشارات علمی و فرهنگی.
ابن عبدالبَرّ، یوسف بن عبدالله (1387 ق). التمهید. تحقیق مصطفی بن احمد العلوی. وزارت عموم الاوقاف.
ابن عبدالحکم، عبدالله (1404ق). سیرت عمر بن عبدالعزیز. تحقیق احمدعبید. دار عالمالکتب.
ابوعبید، قاسم بن سلّام، (بیتا). الاموال. دارالفکر.
ابنکثیر، اسماعیل، (1428). البدایهوالنّهایه. دارابنکثیر.
اجتهادی، ابوالقاسم (1363). بررسی وضع مالی و مالیه مسلمین تا پایان دوره ُاموی. انتشارات سروش.
اسدیطوسی، علی بن احمد (1319). لغت فرس. به تصحیح عبّاس اقبال آشتیانی. نشر چاپخانة مجلس.
اصطخری، ابراهیم بن محمّد (1340). مسالکوممالک. به کوشش ایرج افشار. انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
الریس، ضیاءالدین (1373). خراج و نظامهای مالی دولتهای اسلامی از آغاز تا نیمه دوّم قرن سوّم. ترجمة فتحعلی اکبری. انتشارات دانشگاه اصفهان.
بارتولد، ولادیمیر (1352). ترکستاننامه. ترجمة کریم کشاورز. انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
بخاری، محمّد بن اسماعیل (1422)، صحیح البخاری، تحقیق محمّد زهیر. دار طوق النجات.
بلاذری، احمد بن یحیی (1364). فتوحالبلدان. ترجمة آذرتاش آذرنوش. انتشارات سروش.
بلاذری، احمد بن یحیی (1988). فتوحالبلدان. دارالهلال.
بلینسکی، الکساندر (1364). خراسان و ماوراءالنّهر. ترجمة پرویز ورجاوند. انتشارات گفتار.
جمشیدنژاداوّل، غلامرضا (1385). نظامهای اقتصادی صدر اسلام. انتشارات اساطیر.
جهشیاری، محمّد بن عبدوس (1348). الوزراء والکُتّاب. ترجمة ابوالفضل طباطبایی. انتشارات تابان.
حاکم نیشابوری، محمّد بن عبدالله (1411). المستدرک. تحقیق مصطفی عبدالقادر عطا. دارالکتب العلمیّه.
حِتّی، فلیپ (1380). تاریخ عرب. ترجمة ابوالقاسم پاینده. انتشارات علمی و فرهنگی.
خطّاب، محمود شیث (1418). قادة فتح الاسلامی فی بلاد ماوراءالنّهر. دارالاندلس الخضراء.
خطیب، عبدالله مهدی (1396). ایران در روزگار ُاموی. ترجمة محمودرضا افتخارزاده. انتشارات ثوره.
خطیب، عبدالله مهدی (1337). حکومت بنیاُمیه در خراسان. ترجمة باقر موسوی. انتشارات توکا.
دحلان، سیّد احمد بن زینی (1348ق). تاریخ فتوحات اسلامی. به اهتمام فخرالدّینخان سلجوقی. مطبعة فخریة چهارباغ.
دنت، دانیل (1391). مالیات سرانه در اسلام و تأثیر آن در گرایش به اسلام. ترجمة محمّدعلی موحّد. انتشارات خوارزمی.
زرّینکوب، عبدالحسین (1392). بامداد اسلام. انتشارات امیرکبیر.
زکار، سهیل (1397). تاریخالعرب والاسلام. دارالفکر.
رودکی سمرقندی، محمّد بن جعفر (1388). دیوان رودکی سمرقندی. انتشارات نگاه.
سوچک، اسوَت (1398). تاریخ آسیای میانه. ترجمة سیّدهفهمیه ابراهیمی. انتشارات سمت.
سیوطی، عبدالرّحمن (1371). تاریخالخلفاء. دارالسعاده.
سیوطی، عبدالرّحمن (1423). فتحالکبیر. دارالفکر.
شوارتس، پاول (1400). جغرافیای تاریخی ایران. ترجمة مریم میراحمدی و غلامرضا ورهرام. انتشارات گستره.
طبری، محمّد بن جریر (1385). تاریخالرسلوالملوک. ترجمة ابوالقاسم پاینده. انتشارات اساطیر.
طقوش، محمّدسهیل (1398). دولت ُامویان. ترجمة حجّتالله جودکی. انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
فرای، ن. ریچارد (1365). بخارا دستاورد قرون وسطی. ترجمة محمود محمودی، انتشارات علمی و فرهنگی.
فرای، ن. ریچارد (1363). عصر زرّین فرهنگ ایران. ترجمة مسعود رجبنیا. انتشارات سروش.
فروزانی، سیّدابوالقاسم، (1384). «ضرورتها و هدفهای ترویج فرهنگ ایرانی در عهد سامانیان». آموزش تاریخ، شمارة 2. ص 35 ــ 31.
فلوتن، جان (1325). تاریخ شیعه یا علل سقوط بنیُامیه. ترجمة سیّدمرتضی هاشمی حائری. انتشارات اقبال.
قزوینی، زکریّا بن محمّد (1373). آثارالبلاد و اخبارالعباد. ترجمة جهانگیرمیرزا قاجار. انتشارات امیرکبیر.
کریستینسن، آرتور (1385). ایران در زمان ساسانیان. ترجمة رشید یاسمی، انتشارات صدای معاصر.
کی، لسترنج (1985). بلدان الخلافت الشرقیّه. به تحقیق کورکیس عواد و بشیر فرنسیس. مؤسّسة الرّساله.
گیب، هامیلتون (1337). فتوحات عرب در آسیای مرکزی. ترجمة حسین احمدیپور. انتشارات اختر شمال.
لاپپیدوس، ایرا ماروین (1381). تاریخ جوامع اسلامی. ترجمة علی بختیاریزاده. انتشارات اطّلاعات.
ماوردی، علی بن محمّد (1391). احکامالسلطانیه. ترجمة حسین صابری. انتشارات علمی و فرهنگی.
مسعودی، علی بن حسین (1382). مروجالذهب و معادنالجوهر. ترجمة ابوالقاسم پاینده. انتشارات علمی و فرهنگی.
مسکویه رازی، احمد بن محمّد (1389). تجاربالاُمم. ترجمة ابوالقاسم امامی. انتشارات سروش.
مقدسی، محمّد بن احمد (1361). احسنالقاسیم فی معرفةالاقالیم. ترجمة علینقی منزوی. تهران: شرکت مؤلّفان و مترجمان ایران.
نرشخی، محمّد بن جعفر (1363). تاریخ بخارا. ترجمة احمد بن محمّدنصر قباوی. انتشارات توس.
نرشخی، محمّد بن جعفر (1965). تاریخ بخارا. (بینا).
هاوتینگ، جرالد (1388). ُامویان نخستین دودمان حکومتگر در اسلام. ترجمة عیسی عبدی. انتشارات امیرکبیر.
هولِت، پی.ام (1396). تاریخ اسلام. ترجمة احمد آرام، انتشارات امیرکبیر.
یعقوبی، احمد بن ابیواضح (1393). البُلدان. ترجمة محمّدابراهیم آیتی. انتشارات علمی و فرهنگی.
یعقوبی، احمد بن ابیواضح (1395). تاریخ یعقوبی. ترجمة محمدابراهیم آیتی. انتشارات علمی و فرهنگی.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 7 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 11 |
||