پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شمارهها | 1,271 |
| تعداد مقالات | 10,996 |
| تعداد مشاهده مقاله | 22,598,267 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 15,261,502 |
تحلیل فلسفی گناه در پرتو نوع رابطه عاقل و معقول | ||
| دوفصلنامه علمی حکمت صدرایی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 17 اردیبهشت 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/pms.2026.76047.2161 | ||
| نویسنده | ||
| وحید گرامی* | ||
| استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز. اهواز. ایران | ||
| چکیده | ||
| مسئلهی گناه، از جمله اساسیترین موضوعات در اندیشهی دینی و اخلاقی است. یکی از مَدخلهای کمتر مورد توجه، اما بسیار بنیادین در تحلیل فلسفی گناه، بررسی نوع رابطه میان عاقل و معقول است. این رابطه در نظامهای مختلف فلسفی اسلامی، بهویژه نزد دو چهره محوری، یعنی ابنسینا و ملاصدرا، بهصورت دوگانهای بنیادین تفسیر شده است: در نظام فلسفی ابنسینا، علم حالتی است انضمامی و عرضی برای نفس، یعنی امری است که به صورت عَرَضی برای او حاصل میشود، نه اینکه عین ذات او گردد؛ حال آنکه ملاصدرا رابطه عاقل و معقول را اتحادی وجودی میداند؛ بدین معنا که صور ادراکی با نفس اتحاد مییابد و جزئی از هستی آن میگردد. بر این اساس، در نظر ابنسینا، گناه بیرون از جوهر نفس و ضمیمه به اوست، و از آنجا که گناه به سطح جوهری نفس رسوخ نکرده، بازگشت و اصلاح با تقویت عقل عملی و مراقبه ممکن است؛ در حالی که در نظر ملاصدرا، گناه نقصی وجودی در نفس قلمداد میشود که بر وجود و سرشت انسان اثرگذار است، و از آنجا که گناه از سطح رفتار به سطح هستی نفوذ کرده، توبه صِرفِ پشیمانی نیست، بلکه نیازمند تزکیه شدید، محاسبه دقیق نفس و مجاهدت مستمر است. از این رو، در حوزه تربیت، ابنسینا با تکیه بر تقدم نظر بر عمل و تفکیک قوای نظری و عملی، فرآیند تربیت را اساساً معطوف به آموزش مفاهیم عقلی و پرورش توانایی تطبیق این کلیات بر مصادیق جزئی میداند. در مقابل، ملاصدرا با نگاهی وحدتنگر و پیوند نظر و عمل، تربیت را فراتر از انتقال دانش صِرف دانسته و معتقد است نظر ناب بدون پشتوانه عمل صالح ممکن نیست، و عمل اصیل نیز بدون نورانیت حاصل از معرفت حضوری، سطحی و ظاهری خواهد ماند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اتحاد عاقل و معقول؛ گناه؛ تربیت؛ ابن سینا؛ ملاصدرا | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Philosophical Analysis of Sin in Light of the Relationship Between the Intellect and the Intelligible | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Vahid Gerami | ||
| Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The issue of sin is among the most fundamental topics in religious and moral thought. One less attended to but highly essential approach in the philosophical analysis of sin is examining the type of relationship between the intellect (ʿāqil) and the intelligible (maʿqūl). This relationship has been interpreted in a fundamentally dual manner across different Islamic philosophical systems, particularly by two pivotal figures: Ibn Sīnā and Mullā Ṣadrā. In Ibn Sīnā's philosophical system, knowledge is an annexed and accidental state for the soul—something that accrues to it accidentally, not something identical with its essence. In contrast, Mullā Ṣadrā considers the relationship between intellect and intelligible as an existential union (ittiḥād wujūdī), meaning that perceptual forms unite with the soul and become part of its existence.Accordingly, in Ibn Sīnā's view, sin is external to the soul's substance and attached to it. Since sin does not penetrate the soul's substantial level, repentance and reform are possible through strengthening the practical intellect and self- vigilance. In Mullā Ṣadrā's view, however, sin constitutes an existential deficiency in the soul that affects human existence and nature. Since sin has penetrated from the level of behavior to the level of existence, repentance is not mere regret but requires intense purification, precise self-accounting, and continuous struggle.Consequently, in the realm of education, Ibn Sīnā—relying on the primacy of theory over practice and the distinction between theoretical and practical faculties—views the educational process as essentially oriented toward teaching intellectual concepts and cultivating the ability to apply these universals to particular instances. In contrast, Mullā Ṣadrā, with a unitive perspective that links theory and practice, considers education to transcend mere knowledge transmission. He believes that pure theory is impossible without the support of righteous action, and authentic action without the illumination derived from presential knowledge will remain superficial and external. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Unity of the Intellect and the Intelligible, Sin, Education, Avicenna, Mulla Sadra | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 17 |
||