پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,339 |
| تعداد مقالات | 11,534 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,218,640 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,772,584 |
دراسة سیمیائیة الإیقاع في خطبة «الجهاد» من المنظور الخطاب السیمیوطیقي | ||
| دراسات حدیثة فی نهج البلاغة | ||
| مقاله 10، دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 15، خرداد 2025، صفحه 133-146 اصل مقاله (901.18 K) | ||
| نوع مقاله: المجلة العلمية البحوثية | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/anb.2026.75584.1466 | ||
| نویسندگان | ||
| Leila قنبری* 1؛ سمیرا حیدری راد2 | ||
| 1استادیار،گروه زبان وادبیات عرب، دانشگاه پیام نور،تهران،ایران | ||
| 2استادیارو عضو هیئت علمی گروه زبان وادبیات عربی، دانشگاه ولی عصر(ع) رفسنجان | ||
| چکیده | ||
| اشتهر الإمام علي (ع) ببلاغته وفصاحته في الأدب العربي. الخطب التي ألقاها الإمام علي (ع) هي أکثر الخطب العربیة بلاغةً وصدقاً وجمالاً. أمّا الإیقاع فهو سمة الخطب الغالبة وجوهره الغني الذي یجعل النفوس تواقین إلیه والآذان ناشطین لسماعه. تقوم الدراسة المدروسة ضمن المنهج الوصفي-التحلیلي وعلی ضوء آراء الخطاب سیمیوطیقي بمعالجة المستویین العاطفي والمعرفي في خطبة الجهاد. أمّا الغرض الرئیس لتحلیل سیمیوطیقي لخطبة «الجهاد» هو تحلیل الدلالات التوتریة في عملیة انتقال المعنی مِن الدلالات الإیقاعیة إلی الدلالات التضمینیة وتقطیع الوحدات الخطابیة إلی الوحدات الصغری للکشف عن المفاهیم الجدیدة في الخطبة. وأمّا ما اهتدت إلیه من النتائج فـتشتمل علی أنَّ عملیة انتقال المعنی تؤدي إلی ظهور دلالات تناقضیة، تضمینیة وتضادّیة مِن الإیقاعات الناتجة في خطبة «الجهاد» وأهمّها: الإیقاع الناتج من المقاطع الصوتیة والإیقاع الناتج من الأصوات المجهورة والمهموسة والشدیدة والرخوة. إنّ معظم الأصوات في الخطبة المذکورة تعتبر من الأصوات المجهورة والأصوات الشدیدة التي تعبّر عن سیاق الخطبة والإیقاع الذي ینتج عن المقاطع الصوتیة یبرهن علی ظاهرة «الإهمال» التي تؤدي إلی «الغفلة» تدلّ علی النماذج الصعودیة والنزولیة والتقدّمیة خلال الإیقاعات الناتجة. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| الخطاب؛ السیمیوطیقي؛ نهج البلاغة؛ الإیقاع التوتّري؛ خطبة الجهاد | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| بررسی نشانه معناشناسی ضرب‌آهنگ در خطبه «جهاد» از منظر گفتمان نشانه-معناشناسی | ||
| نویسندگان [English] | ||
| لیلا قنبری1؛ سمیرا حیدری راد2 | ||
| 1استادیار،گروه زبان وادبیات عرب، دانشگاه پیام نور،تهران،ایران | ||
| 2ستادیارو عضو هیئت علمی گروه زبان وادبیات عربی، دانشگاه ولی عصر(ع) رفسنجان | ||
| چکیده [English] | ||
| امام علی (ع) به بلاغت و فصاحت در ادبیات عرب شهرت دارد. خطبه‌هایی که از ایشان نقل شده، از بلیغ‌‌ترین، درست‌ترین و زیباترین خطبه‌های عربی به شمار می‌آیند. ضرب آهنگ، ویژگی غالب خطبه‌ها و جوهره غنی آن‌هاست؛ جوهری که دل‌ها را مجذوب و گوش‌ها را مشتاق شنیدن می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه آرای گفتمان نشانه معناشناسی، به بررسی دو سطح فشاره‌ای و گستره‌ای شدید و کند در خطبه جهاد می‌پردازد. هدف اصلی تحلیل نشانه‌معناشناسی خطبه «جهاد»، واکاوی دلالت‌های تنشی در فرایند انتقال معنا از دلالت‌های ریتمیک به دلالت‌های ضمنی و نیز خرد کردن واحدهای گفتمانی به واحدهای کوچک‌تر برای کشف مفاهیم تازه در خطبه است. بر اساس یافته‌ها، فرایند انتقال معنا به پدید آمدن دلالت‌های متناقض، ضمنی و تقابلی از ضرب آهنگ‌های موجود در خطبه «جهاد» می‌انجامد؛ مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: ضرب آهنگ ناشی از مقاطع صوتی، و ضرب آهنگ ناشی از واج‌های مجهور، مهموس، شدید و کند. بیشتر واج‌ها در این خطبه از نوع مجهور و شدیدند که بافت خطبه را بازتاب می‌دهند. همچنین ضرب آهنگ حاصل از مقاطع صوتی، پدیده «اهمال» را آشکار می‌سازد؛ پدیده‌ای که به «غفلت» می‌انجامد و در ضرب‌آهنگ‌های به‌دست آمده، نمودهای صعودی، نزولی و افزایش را نشان می‌دهد. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| گفتمان, نشانه‌معناشناسی, نهج‌البلاغه, ضرب آهنگ تنشی, خطبه جهاد | ||
| مراجع | ||
|
نهج البلاغة
أبوزید، أحمد، (1992م)، التناسب البیاني في القرآن، دراسة من النظر المعنوي والصوتي، منشورات کلیة الآداب العلوم الإنسانیة.
ابن المنظور، محمد بن مکرم، (د.ت)، لسان العرب، د-ط، بیروت: دارالصادر.
أنیس، ابراهیم، (د.ت)، الأصوات اللغویة، مصر: مکتبة نهضة مصر.
بستاني، محمود، (1381ش)، مختصر التاریخ في ضوء المنهج الإسلامي، الطبعة الأولی، طهران: منشورات سمت.
بشر،کمال، (2000م)، علم الأصوات، القاهرة: غریب للطباعة والنشر والتوزیع.
پاكتچي، أحمد؛ شعیري، حميدرضا؛ رهنما، هادي، (1392ش)، تحليل فرآيندهاي گفتماني در سوره «قارعة» با تكيه بر نشانه شناسي تنشي، جستارهاي زباني، ش 6، صص 39-68.
السّمري، إبراهيم عبد العزيز، (2011م)، «اتّجاهات النّقد الأدبيّ العربيّ في القرن العشري»، الطبعة الأولی، القاهرة: دار الآفاق العربية للنشر والتوزيع.
عباس، حسن، (1998م)، خصائص الحروف العربیة ومعانیها، منشورات اتحاد الکتاب العرب.
عوض حیدر، فرید، (1999م)، علم الدلالة، دراسة نظرة وتطبیقیة، الطبعة الثانیة، قاهرة: مکتبة النهضة المصریة.
قطب، سیّد، (2002م)، التصویر الفني في القرآن، الطبعة السادسة عشر، قاهرة: دارالشروق.
الموسوي، السیّد عبّاس علي (1998م)، شرح نهج البلاغة، الطبعة الأولی، بیروت: دار الحجة البیضاء.
نخلة، محمود أحمد، (1981م)، لغة القرآن الکریم في جزء عم، مصر: دار النهضة العربیة.
صالح، معین رفیق، (2003م)، دراسة أسلوبیة في سورة مریم، أطروحة لنیل درجة الماجستیر، بجامعة النجاح الوطنیة في نابلس، کلیة الدراسات العلیا.
وقاد، مسعود، (2003م)، البنیة الإیقاعیة في شعر فدوی طوقان، أطروحة لنیل درجة الماجستیر بجامعة ورقلة، کلیة الآداب والعلوم الإنسانیة.
حسیني کوهساري، إسحاق، (2014م)، مقاربة أسلوبیة دلالیة في خطبة الجهاد، مجلة اللغة العربیة وآدابها، العدد الثاني، صص191-214.
خلف، حسن، (1392م)، دراسة الموسیقی الداخلیّة في الصحیفة السجادیّة، مجلة بحوث في اللغة العربیة وآدابها، العدد الثامن، صص67-79.
شاملي،نصرالله، (2011م)، إیقاع في خطب نهج البلاغة، مجلة العلوم الإنسانیة الدولیة، العدد الثامن عشر، صص81-99.
صالح بك، مجید، (1434ق)، الإیقاع في شعر ابن الفارض دراسة بنیویة شکلیة، مجلة العلوم الإنسانیة الدولیة، العدد العشرون، صص83-100.
نصیري، روح اله، (1394ش)، الإیقاع الصوتي في نهج البلاغة: خطبتي «الشقشقیّة» و«خلقة الطاووس» أنموذجاً، مجلة الجمعیّة العلمیّة الإیرانیّة للغة العربیّة وآدابها، العدد الخامس والثلاثین، صص 41-60. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 198 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 109 |
||