پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,339 |
| تعداد مقالات | 11,534 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,214,337 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,767,838 |
دور الحاكم في التنمية المستدامة: نموذجٌ مستلهم من الرسالة الثالثة والخمسين من نهج البلاغة | ||
| دراسات حدیثة فی نهج البلاغة | ||
| مقاله 1، دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 16، آذر 2025، صفحه 1-14 اصل مقاله (692.31 K) | ||
| نوع مقاله: المجلة العلمية البحوثية | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/anb.2026.72502.1425 | ||
| نویسنده | ||
| حمیده مروتی شریف‌آباد* | ||
| طالبة دكتوراه في اللغة العربية وآدابها في جامعة يزد، وأستاذة زائرة في الجامعة ومحاضرة في معهد الأخوات في يزد، إيران. | ||
| چکیده | ||
| تُعَدّ المدرسةُ الاقتصاديةُ العلويةُ منظومةً أصيلةً للفكر الاقتصادي الإسلامي، تدعو—وفق معايير محدّدة—الأفرادَ إلى العمل والجدّ، وتُوجّه الحكّامَ إلى التمحور حول الحقّ والسعي إلى الكمال. ويجسّد هذا النهجَ نموذجٌ مكثّفٌ في الرسالة الثالثة والخمسين من نهج البلاغة، المعروفة بـ«عهد مالك الأشتر». وتنبثق الإشكالية الرئيسة من التساؤل عن الدور الذي ينهض به الحاكمُ والدولةُ الإسلاميةُ في إطار المدرسة الاقتصادية العلوية لتحقيق التنمية المستدامة. يقدّم الإمام عليّ (عليه السلام) في هذا العهد جملةً من الآليات القيّمة للإصلاحين الاقتصادي والاجتماعي، موجّهًا الحاكمَ إلى التمحور حول الحقّ واعتماد النزعة الكمالية، ومؤكّدًا إلزام الدولة الإسلامية بالتخطيط الاقتصادي السليم. ووفق منظور هذه المدرسة، تقع على عاتق الحاكم مسؤوليةُ توفير الرفاه والأمن للمواطنين، وبالتوازي مع التخطيط لإحداث انتعاشٍ اقتصادي، يتعيّن عليه خوضُ مواجهةٍ حازمةٍ ضدّ الفساد الاقتصادي. وفي هذا السياق، ينبغي للحاكم أن يناهض المفسدين، ويمنع استغلالَ المقرّبين، وأن يعمل—من دون محاباة—على استئصال الفساد من جذوره. يعتمد هذا البحث المنهجَ الوصفيَّ- التحليليَّ لرسم معالم دور الحاكم والحكومة في التنمية الاقتصادية والاجتماعية من منظور الإمام عليّ (عليه السلام) كما ورد في عهد مالك الأشتر. ويخلص إلى أنّ هذا العهد يضمّ مبادئَ اقتصاديةً واجتماعيةً محوريةً، من شأن التزام المجتمعات الإسلامية بها أن يهيّئ شروطَ بلوغ التنمية المستدامة. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| نهج البلاغة؛ الإمام عليّ (عليه السلام)؛ التنمية المستدامة؛ الرفاه والانتعاش الاقتصادي؛ الأمن الاقتصادي؛ مكافحة الفساد الاقتصادي | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| نقش حاکم در توسعه پایدار: الگویی از نامه 53 نهج‌البلاغه | ||
| نویسندگان [English] | ||
| حمیده مروتی شریف‌آباد | ||
| دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات عرب دانشگاه و استاد مدعو دانشگاه و مدرس حوزه علمیه خواهران یزد، ایران | ||
| چکیده [English] | ||
| مکتب اقتصادی علوی، نظرات اقتصادی اسلامی نابی است که با رعایت معیارهایی، مردم را به کار و تلاش فرا می‌خواند و حاکمان را به حق‌محوری و کمال‌گرایی امر می‌کند. نمونه‌ای از این مکتب در نامه پنجاه و سوم نهج‌البلاغه که به عهدنامه مالک اشتر معروف شده، خلاصه شده است. حال مسأله این است که حاکم و دولت اسلامی در مکتب اقتصادی علوی، چه نقشی در توسعه پایدار دارد؟ امام علی (علیه‌السلام) در این عهدنامه راهکارهای ارزشمندی برای اصلاح اقتصادی و اجتماعی به حاکم جامعه ارائه می‌دهد. وی با امر کردن حاکمان خویش به حق محوری و کمال‌گرایی، دولت اسلامی را موظف به برنامه‌ریزی صحیح اقتصادی دانسته‌است. از دیدگاه این مکتب، حاکم وظیفه دارد رفاه و امنیت مردم را فراهم ساخته و ضمن برنامه‌ریزی برای ایجاد رونق اقتصادی، با فساد اقتصادی به مبارزه برخیزد. در مبارزه با فساد اقتصادی، حاکم باید با مفسدان به مبارزه برخاسته، از سوءاستفاده اطرافیان خویش ممانعت به عمل آورد و بدون ترحم بر مفسدان، فساد را ریشه‌کن نماید. نوشتار حاضر با بهره از روش توصیفی- تحلیلی به ترسیم نقش حاکم و حکومت در توسعه اقتصادی و اجتماعی از دیدگاه امام علی (علیه‌السلام) در عهدنامه مالک پرداخته و به این نتیجه رسیده که این عهدنامه در برگیرنده اصول مهم اقتصادی و اجتماعی است که تبعیت جوامع اسلامی از آن، زمینه‌ساز رسیدن به توسعه پایدار است. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| نهج‌البلاغه, امام علی (علیه‌السلام), توسعه پایدار, رفاه و رونق اقتصادی, امنیت اقتصادی, مبارزه با فساد اقتصادی | ||
| مراجع | ||
|
نهج البلاغة.
الإبراهيمي الآملي، يوسف (1380 هـ.ش). الگوی آسمانی (رفتار علوی. طهران: اطلاعات.
ابن شعبة الحراني، حسين بن علي (1389 هـ.ش). تحف العقول عن آل رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم. ترجمة: حميدة مروتي. قم: طليعه سبز.
أرفع، كاظم (1385 هـ.ش). سیره عملی اهل بیت علیهم السلام: حضرت علی علیه السلام.. طهران: فيض كاشاني.
إسحاقي، السيد حسين (1390 هـ.ش). مبانی و راهبردهای جهاد اقتصادی. قم: نشر هاجر.
البستي، أبو القاسم إسماعيل بن أحمد (1380 هـ.ش). المراتب في فضائل أمير المؤمنين وسيد الوصيين علي بن أبي طالب صلوات الله عليه. تحقيق: محمدرضا الأنصاري القمي. قم: دليل ما.
معهد الأبحاث الإسلامية (1386 هـ.ش). یکصد درس از زندگی امام علی علیه السلام. قم: زمزم هدايت.
تودارو، مايكل (1369هـ.ش). توسعه اقتصادى در جهان سوم ، ترجمة غلامعلي فرجادي، طهران، منظمة التخطيط والميزانية، ج3.
جعفريان، رسول (1380 هـ.ش). تاریخ و سیره سیاسی امیر مؤمنان علی بن ابی‌طالب علیه السلام. قم: دليل ما.
الجندي، عبدالحليم (1382 هـ.ش). پیشوای علم ومعرفت: تحلیل وپژوهشی جامع از زندگانی امام صادق علیه السلام. ترجمة: عباس جلالي. قم: منشورات الزائر.
حبيب إلهي، عباس (1386 هـ.ش). قطره ای از فضایل امیر المؤمنین علی علیه السلام. قم: نشر هاجر.
ذاكري خمّي، علي أكبر (1378 هـ.ش). سیمای کار گزاران علی بن ابی طالب امیر المؤمنین علیه السلام. قم: مكتب التبليغات الإسلامية لحوزة قم العلمية.
ظهيري، مناحي؛ زائنده روي، محسن؛ جلائي، السيد عبد الحميد، (1399 هـ.ش)، بررسی تأثیر ابعاد حکمرانی خوب بر شاخص توسعه پایدار ایران، مجلة بحوث الاقتصاد الكلي، ص 210-231، ع 30.
علي قلي، محمد مهدي (1379 هـ.ش). سيمای نهج البلاغة. طهران: نشر التاريخ والثقافة.
فراهاني فرد، سعيد؛ (1384 هـ.ش)، درآمدی بر توسعه پایدار در عصر ظهور، الفصلية العلمية المحكّمة للاقتصاد الإسلامي، طهران، معهد الثقافة والفكر الإسلامي، السنة الخامسة، ع 20.
قرباني، زين العابدين؛ قرباني، محمد علي (1386 هـ.ش). منشور مملکت‌داری در نامه امام علی علیه السلام به مالک اشتر. رشت: سالار.
كيائي، مهدي؛ سماواتي، عباس، (1400 هـ.ش)، تبیین نقش عدالت در توسعه پایدار اقتصادی از دیدگاه فقه اسلامی، فصلية دراسات الفقه الإسلامي، ص 24-44، الدورة الثالثة، ع 1.
محمدي الريشهري، محمد؛ الطباطبائي، السيد محمد كاظم وآخرون (1387 هـ.ش). گزیدة دانشنامه امیر‌المؤمنین علیه السلام.تلخيص: مهدي غلامعلي. قم: دار الحديث.
مدرسي يزدي، السيد جواد (1388 هـ.ش). آهنگ اقتصاد (میانه روی). يزد: منشورات شاهنده.
مطهري، مرتضى (1389 هـ.ش). جاذبة ودافعة علي (عليه السلام). طهران: نشر آدینه سبز.
مغنية، محمد جواد (1387 هـ.ش). در سایه سار نهج البلاغه. تصحيح: سامي غريري. ترجمة: زهراء حسني؛ عظمى حيدري عارف. قم: دار الكتاب الإسلامي.
مغنية، محمد جواد (1428 هـ.ق). فضائل الإمام علي عليه السلام. قم: دار الكتاب الإسلامي. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 193 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 108 |
||