پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,339 |
| تعداد مقالات | 11,534 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,217,892 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,772,000 |
البنیة السطحیة والعمیقة في خطبة الطاؤوس لنهج البلاغة وفق النظریة التولیدیة التحویلیة لنعوم تشومسكي | ||
| دراسات حدیثة فی نهج البلاغة | ||
| مقاله 3، دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 16، آذر 2025، صفحه 31-48 اصل مقاله (850.42 K) | ||
| نوع مقاله: المجلة العلمية البحوثية | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/anb.2026.74274.1445 | ||
| نویسندگان | ||
| نادر بهمرام1؛ احمد عارفی* 2؛ شهنور محمودزهی3 | ||
| 1الماجستیر في اللغة العربیة وآدابها، جامعة شهید مدني بأذربایجان، تبریز، ایران | ||
| 2دکتوراه في اللغة العربیة وآدابها، جامعة العلامة الطباطبايي، طهران، إیران | ||
| 3الماجستیر في اللغة العربیة وآدابها، جامعة سیستان وبلوشستان، زاهدان، إیران | ||
| چکیده | ||
| یشمل نهج البلاغة خطبا ورسائل وكلمات قصار یشحنها الإمام بالبدائع الأدبیّة والتربویة والأخلاقیة. تمتلئ خطبة الطاووس من عناصر التحویل کالحذف والزیادة والاستبدال والترتیب والحركات الإعرابیة وفق نظریة تشومسکي وتکون بنیتها العمیقة ذات دلالات مختلفة، فتتحدَّث عن الطاووس وعجائب خلقته بالأسلوب الأدبي مستعینا بعناصر تؤدّي إلی تحریك عواطف المتلقي لتساعده في فهم خلقة الطاووس وجماله مع ألوانه المختلفة لیصل إلی تحسین الله وتعظیمه بوصفه خالقَه البارئ المصور. تدرس المقالة خطبة الطاووس وفقا للمنهج الوصفي التحلیلي مستعینا بالنظریة التولیدیة التحویلیة. تظهر نتائج البحث بأن نظریّة تشومسكي وعناصر التحویل تتجلّی في خطبة الطاووس، لیبین المتکلم عجائب خلقة الطاووس وعظمة خالقه البارئ المصور من خلال عناصر التحویل، فمن أبرزها في هذه الخطبة وأكثرها تداولا هي تحویل الحذف بحذف الفاعل واستخدام الأفعال المبنية للمجهول لترکیز انتباه المتلقي للحدث دون المحدث لإظهار جمال الطاووس وبدیع خلقه وإظهار عظمة الله من خلال خلقة الطاووس، وتحویل الزیادة بزیادة حروف العطف متناسبا مع الأغراض لإیجاد التناسق والوحدة بین أجزاء الكلام لإضفاء جمالیة الخطبة، ولإظهار أن هذا التناسب والتلاؤم والوحدة بین أعضاء الطاووس سبب جمال خلقته وعجائبه. وتتم هذه الجمالیات باستخدام کل من عناصر التحویل في موضعه اللائق وباستخدام الجمل الخبریة الفعلیة بتقدیم الفعل الماضي أو المضارع للإخبار عن أمور بالتجدد والاستمرار، وفي بعض الأحیان باستخدام الجمل الاسمیة للدلالة علی الثبوت والدوام، فیقدم فیها الإمام الاسم الذي في محور الکلام والاهتمام. ووظف من خلال هذه العناصر التحویلیة، التشبیهَ كأبرز أسلوب الخطبة والاستعارة کنوع من التشبیه والمجاز ببراعة، فتمتلئ منهما الخطبة وتتلائم فیها البنیة السطحیة والبنیة العمیقة معاً، حیث تكون البنیة السطحیة صورة ناطقة للبنیة العمیقة وتتلائم معها. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| نهج البلاغة؛ خطبة الطاووس؛ نعوم تشومسكي؛ النظریة التولیدیة التحویلیة؛ البنیة السطحیة والعمیقة | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| روساخت و ژرفساخت خطبه طاووس نهجالبلاغه طبق نظریه زایشی گشتاری نوآم چامسکی | ||
| نویسندگان [English] | ||
| نادر بهمرام1؛ احمد عارفی2؛ شهنور محمودزهی3 | ||
| 1کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران | ||
| 2دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران | ||
| 3فارغ التحصیل کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران | ||
| چکیده [English] | ||
| نهجالبلاغه شامل خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات کوتاهی است که امام علی (ع) آن‌ها را سرشار از ظرافت‌های ادبی، تربیتی و اخلاقی نموده است. خطبه طاووس سرشار از گشتارهایی مانند حذف، افزایشی، جایگزینی، ترتیبی و حرکت‌های اعرابی طبق نظریه چامسکی است که ژرفساخت آن دارای دلالت‌های مختلفی است که در آن امام با سبک ادبی و عناصری که منجر به برانگیختن احساسات مخاطب می‌شود، او را در درک آفرینش طاووس و زیبایی آن با رنگ‌های متنوع آن در ژرفساخت برای رسیدن به عظمت خدا آفریننده‌ی بدیع یاری می‌رساند، در روساخت از طاووس و شگفتی‌های خلقت آن سخن می‌گوید. ضرورت و هدف تحقیق در این است که امام خطبه طاووس را سرشار از عناصر گشتاری از جمله حذف، اضافه، جایگزینی، ترتیب و حرکات دستوری نموده و روساخت را ابزاری برای زیرساخت قرار داده است. این مقاله خطبه طاووس امام علی (ع) را با رویکرد توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر نظریه زایشی گشتاری نوام چامسکی بررسی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد خطبه طاووس جهت بیان شگفتی‌های آفرینش طاووس و عظمت خالق آن، بازتاب‌دهنده نظریه چامسکی و عناصر گشتاری است. از بارزترین و پرکاربردترین گشتارها، گشتار حذف با حذف فاعل جهت تمرکز بر خود حدث برای نشان دادن شگفتی‌های آفرینش طاووس و عظمت خالق، و گشتار افزایشی با افزودن حروف ربط برای ایجاد هماهنگی، همخوانی بین جمله‌ها جهت زیبایی متن با استفاده مناسب از هرکدام گشتارها در جای مناسب خود و اشاره به زیبایی‌های آفرینش طاووس و با استفاده ماهرانه از عناصر بلاغی در خلال این گشتارها مانند تشبیه و استعاره به مثابه نوعی از تشبیه و استفاده ماهرانه و موفق از جمله‌های خبریه فعلیه در زمان ماضی یا حال به صورت تجدد و حدوث و استمرار و گاه با استفاده از جمله‌های اسمیه برای نشان دادن دوام و پیوستگی، که در آن امام اسم را به عنوان مبتدا و محور کلام و توجه مطرح می‌کند، است. بنابراین خطبه سرشار از تشبیه و استعاره است و روساخت و ژرفساخت با یکدیگر هماهنگ هستند، به‌گونه‌ای که روساخت تصویر گویایی از ژرفساخت است. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| نهج البلاغه, خطبه طاووس, نوام چامسكي, نظریه زایشی گشتاری, ژرفساخت و روساخت | ||
| مراجع | ||
|
أحمد بدوي، أحمد، (د.ت)، عبد القاهر الجرجاني وجهوده في البلاغة العربیة، القاهرة: المؤسسة المصریة العامّة.
ابن أبي الحدید، (2007م)، شرح نهج البلاغة، تحقیق محمد إبراهیم، بیروت، دار الکتاب العربي، ج1.
الإمام علي، (2010م)، نهج البلاغة، جمعه شریف الرضي، حققه وضبط نصه الشیخ قیس بهجت العطار، بیروت: مؤسسة الرافد للمطبوعات.
البحراني، كمال الدین میثم، (1379ش)، شرح نهج البلاغة، قم: دفتر نشر الكتاب، ج1 و3.
البستنجي، یاسر محمد، (2019م)، قراءة في النظریة التولیدیة التحویلیة، مجلة دراسات لسانیة بجامعة مؤتة في الأردن، المجلد3، العدد2، صص13-28.
البیهقي، أبو محمد، (1375ش)، حدائق الحدائق في شرح نهج البلاغة، تحقیق وتصحیح: الشیخ عزیز الله العطاردي، قم: اعتماد، ج1.
تشومسكی، نعوم، (1380ش)، دانش زبان ، ماهیت ومنشا و كاربرد آن، ترجمة علی درزی، طهران: نی.
التواتي، عبد القادر، (2021م)، النّحو العربي ونظرية تشومسكي دراسة مقارنة، مجلة حوليات الآداب واللغات، المجلد9، العدد3، صص120-142.
الجرجاني، عبدالقاهر، (2004م)، دلائل الإعجاز، تعلیق: محمود محمد شاكر، القاهرة: مكتبة الخانجي.
دبیر مقدّم، محمد، (1378ش)، زبانشناسی نظری، طهران: سخن.
درقاوي، مختار، (2014م)، نظریة تشومسكي التحویلیة التولیدیة؛ الأسس والمفاهیم، مجلة الأكادیمیة للدراسات الاجتماعیة والإنسانیة، العدد 12، صص3-12.
الرجوبي، محمد سالم، (2017م)، النحو التولیدي التحویلي عند تشومسكي؛ التطورات وعناصر التحویل، المجلة العلمیة لكلیة التربیة لجامعة مصراتة في لیبیا، المجلد الثاني، العدد 8، صص67-92.
الرماني، علي بن عیسی، (1968م)، النکت في إعجاز القرآن، مصر، دار المعارف.
روبحي، لخضر، (2020م)، تراث العربیة ونظریة نعوم تشومسكي التولیدیة التحویلیة – بحث في المنهج والتطبیق -، مجلة المقري للدراسات اللغویة النظریة والتطبیقیة، المجلد3، العدد2، صص76-89.
السامرائي، فاضل صالح، (2000م)، معاني النحو، عمان: دار الفکر، ج1و2.
طالبي، إنسیة، (1390ش)، الوجوه النحویة المشتركة بین اللغات العربیة والفارسیة والإنجلیزیة علی ضوء نظریة تشومسكي، رسالة الماجستیر تحت إشراف جلال مرامي، طهران: جامعة العلامة الطباطبائي.
عارفي، ،حمد ؛ نادر بهمرام، (1404ش)، عناصر گشتاری و ژرفساخت آیت الکرسی طبق نظریه زایشی گشتاری نوآم چامسکی، پژوهشهای ادبی قرآنی، دوره 12، شماره1، صص1-18.
لاینز، جان، (1376ش)، چامسكی، ترجمة: أحمد سمیعي، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
منصوري، مهرزاد، (1392ش)، بررسی مبانی نظری دستور زایشی گشتاری بر اساس آموزه‌های قرآن كریم، مجلة دو فصلنامه مطالعات تحوّل در علوم انسانی، السنة الاوّلی، العدد 1.
ميشال، زكريا، (1986م)، الألسنية التوليدية والتحويلية وقواعد اللغة العربية، المؤسسة الجامعية للدراسات والنشر والتوزيع.
نصیري، روح الله، (1394ش)، الإیقاع الصوتي في نهج البلاغة؛ خطبتي الشقشقیة وخلقة الطاووس أنموذجا، مجلة الجمعیة العلمیة الإیرانیة للغة العربیة وآدابها، العدد 35، صص41-60.
الهاشمي، أحمد، (1999م)، جواهر البلاغة، بیروت: المكتبة العصریّة. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 162 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 119 |
||