پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شمارهها | 1,308 |
| تعداد مقالات | 11,245 |
| تعداد مشاهده مقاله | 23,474,591 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 15,804,538 |
ارزیابی پایداری و تحلیل ژئومکانیکی غارهای دستکند بیبیکند (شاهیندژ) با تأکید بر زمینشناسی ساختمانی | ||
| زمین شناسی ساختاری و زمین ساخت کاربردی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 مرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/sgat.2026.77936.1006 | ||
| نویسندگان | ||
| مهرداد سرهنگی1؛ آرتین آرین* 2 | ||
| 1گروه علوم زمین، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران | ||
| 2گروه معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مجموعه غارهای دستکند بیبیکند در شاهیندژ، نمونهای برجسته از تعامل هوشمندانه انسان با بسترهای زمینشناسی صلب و مقاوم است. این پژوهش با رویکردی میانرشتهای، شامل زمینشناسی ساختاری، زمینریختشناسی و مهندسی سنگ، به تحلیل پایداری و الگوهای تکاملی این سایت پرداخته است. یافتهها نشان میدهد که این مجموعه در سنگآهکهای ریفی سازند قم (میوسن) با ساختار چین خورده ملایم حفر شده است. ارزیابی ژئومکانیکی توده سنگ بر اساس شاخص کیفی توده سنگ، امتیاز ۸۷ (رده ۱: توده سنگ بسیار خوب) را تعیین کرد که توضیحدهنده پایداری خودنگهدار دهانههای عریض (تا ۷ متر) و سقفهای تخت بدون نیاز به تکیهگاه مصنوعی است؛ امری که به دلیل فقدان درزههای سیستماتیک در مقیاس غار میسر شده است. تحلیل ریختشناسی آشکار ساخت که معماران باستان از فرسایش لانه زنبوری (حفرات انحلالی طبیعی) به عنوان «نقاط آغازین» و تسهیلگر حفاری استفاده کرده و با رویکردی معماری و حذفی، فضاهای داخلی را در ترازهای عمودی گسترش دادهاند. تفاوت زاویه میان شیب لایهبندی و توپوگرافی دامنه، علاوه بر ایجاد دیوارههای قائمِ دسترسی، منجر به شکلگیری سامانه زهکشی طبیعی در کف اتاقها شده است. از منظر اقلیمی، ویژگی «تأخیر فازی» صخره و گردش هوای ناشی از مقطع طبقاتی، آسایش حرارتی غیرفعال را در فصول مختلف تضمین میکند. در نهایت، آسیبشناسی سایت نشان داد که چرخه انجماد و ذوب در دیوارههای ساختگاه، جدیترین تهدید پایداری است. این مطالعه، بیبیکند را به عنوان یک «ژئوسایت» واجد ارزش معرفی کرده و راهبردهای حفاظتی مبتنی بر نیلینگ مخفی و مدیریت روانآبهای بالادست را برای تضمین ماندگاری این اثر مهندسی باستان پیشنهاد میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سازند قم؛ پایداری ساختاری؛ فرسایش لانه زنبوری؛ معماری دستکند؛ مکانیک سنگ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Stability Assessment and Geomechanical Analysis of Bibi-Kand Hand-Dug Caves (Shahin Dezh, NW Iran) with Emphasis on Structural Geology | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mehrdad Sarhangi1؛ Artin Arian2 | ||
| 1Department of Earth Sciences, SR. C., Islamic Azad University, Tehran, Iran | ||
| 2Department of Architecture, CT. C., Islamic Azad University, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The intersection of geology and archaeology offers a unique window into how ancient civilizations perceived and utilized their physical environment. The Bibi-Kand cave complex, located in the structural zones of northwestern Iran, stands as a testament to this synergy. Unlike many troglodytic settlements carved into soft volcanic tuffs (e.g., Kandovan or Cappadocia), Bibi-Kand is uniquely situated within the lithified, high-strength reefal limestones of the Qom Formation. The primary objective of this study is to answer a fundamental engineering question: How have these man-made structures maintained their integrity over centuries without internal supports? This research investigates the role of homoclinal structural control, the geomechanical properties of the host rock, and the utilization of natural dissolution features (tafoni) in the creation of this architectural marvel. The study area is part of the Central Iran zone, specifically characterized by the outcrops of the Qom Formation. Stratigraphically, this formation consists of a sequence of marine limestones, marls, and evaporites dating back to the Oligo-Miocene epoch. At the Bibi-Kand site, the dominant facies is a massive, porous reefal limestone. Geomorphologically, the site is defined by a steep ridge. The structural framework is a classic homocline, where the sedimentary layers dip consistently at a low angle (approximately 10° North), while the topographic surface cuts across these layers at a much sharper angle (40° South). This geometric relationship is crucial as it creates natural "stair-stepped" platforms and vertical faces ideal for horizontal excavation. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Qom Formation, Structural Stability, Tafoni, Troglodytic Architecture, Rock Mechanics | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 4 |
||