پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شمارهها | 1,307 |
| تعداد مقالات | 11,315 |
| تعداد مشاهده مقاله | 23,794,097 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,091,304 |
من الطين إلى نفخة الروح: البنية التكوينية للإنسان في الخطبة الأولى من نهج البلاغة وآراء مفسري الفريقين | ||
| دراسات حدیثة فی نهج البلاغة | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: المجلة العلمية البحوثية | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/anb.2026.79241.1514 | ||
| نویسندگان | ||
| یاسر السعیدی* 1؛ کاظم قاضی زاده2؛ کاوس روحی برندق2 | ||
| 1طالب علوم وقرآن وحديث، كلية العلوم الإنسانية، جامعة تربية مدرس، طهران، إيران | ||
| 2أستاذ مساعد، كلية العلوم الإنسانية، جامعة تربية مدرس، طهران، إيران | ||
| چکیده | ||
| تقدِّم الخطبة الأولى من نهج البلاغة مشهدَ خلق آدم في نسقٍ متدرِّج يبدأ من تربةٍ جُمعت من مختلف الأرض، ويمرُّ بالمزج بالماء واللزوجة والتصوير والتجفيف والتصلُّب، وينتهي بنفخ الروح وظهور الإنسان العاقل المدرك المكلَّف. ويهدف هذا البحث إلى الكشف عن هندسة هذا النسق، وبيان علاقته بالآيات القرآنية الموزَّعة في سور الحجر والمؤمنون والسجدة وص والرحمن، ثم مقارنته بقراءات ممثِّلة لمفسِّري الإمامية وأهل السنّة. اعتمد البحث المنهج الوصفي التحليلي المقارن، مع الإفادة من التحليل الدلالي والتناصّ التفسيري، وحصر مادته في مقطع الخلق من الخطبة الأولى وما يتصل به مباشرة من نصوص التفسير. وتوصل إلى أن الخطبة لا تكتفي بجمع مفردات الخلق القرآنية، بل تعيد تنظيمها في بنية تكوينية ذات ثلاث طبقات: المادة الأرضية، والتسوية المقدَّرة، والتحول النوعي إلى ذاتٍ إنسانية. كما كشف أن مساحة الاتفاق بين مفسري الفريقين أوسع من مساحة الاختلاف؛ فقد اتفقوا في الأصل الترابي لآدم، وفي خلق الروح، وفي أن إضافتها إلى الله إضافة تشريف وملك لا إضافة جزء، وفي اقتران النفخ بظهور الحياة والقدرة الإنسانية. أما الاختلاف فغالباً ما يرجع إلى منهج البيان ودرجة التوسع الكلامي أو الفلسفي أو البلاغي. وتتمثل فرادة الخطبة في وصل التكوين الجسدي مباشرة بوظائف الذهن والفكر والحواس والعمل والتمييز الأخلاقي، فتقدِّم أنثروبولوجيا توحِّد بين تواضع المنشأ ورفعة المسؤولية. وتؤكد هذه النتيجة وحدة الأصل الإنساني وتنوّع قابلياته المعرفية والأخلاقية. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نهج البلاغة؛ الخطبة الأولى؛ خلق الإنسان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| از گل تا نفخه روح: ساختار تکوینی انسان در خطبه نخست نهجالبلاغه و آرای مفسران فریقین | ||
| نویسندگان [English] | ||
| یاسر السعیدی1؛ کاظم قاضی زاده2؛ کاوس روحی برندق2 | ||
| 1دانشجوی رشته علوم و قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس تهران، ایران | ||
| 2استادیار دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران | ||
| چکیده [English] | ||
| خطبه نخست نهجالبلاغه آفرینش آدم را در زنجیرهای منسجم بازمینماید که از خاک ناهمگون آغاز میشود، با آمیختن آب، چسبندگی، صورتبخشی، خشکشدن و استواری ادامه مییابد و با نفخ روح و ظهور ذهن، اندیشه، حواس، کنش و قدرت تشخیص حق از باطل به نقطه اوج میرسد. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد تطبیقی، معماری درونی این زنجیره را بازسازی کرده و آن را با تفسیرهای برگزیده امامیه و اهلسنّت از آیات آفرینش در سورههای حجر، مؤمنون، سجده، ص و الرحمن سنجیده است. یافتهها نشان میدهد که خطبه تنها تعبیرهای پراکنده قرآنی را تکرار نمیکند، بلکه آنها را در الگویی سهلایه سامان میدهد: ماده زمینی، تسویه سنجیده و گذار کیفی به فاعل انسانی مسئول. میان مفسران دو مکتب درباره اصل زمینی آدم، مخلوقبودن روح، تشریفیبودن اضافه «روح» به خدا و پیوند نفخ با پیدایش حیات و ادراک، همگرایی گستردهای وجود دارد. تفاوتها بیشتر به روش تبیین و میزان بهرهگیری از روایت، زبان، کلام، بلاغت یا فلسفه بازمیگردد. امتیاز ویژه خطبه آن است که تکوین جسم را بیواسطه با انسانشناسیِ ذهن، حواس، عمل و تشخیص اخلاقی پیوند میزند و میان فروتنی برخاسته از منشأ گِلی و کرامت حاصل از عطیه الهی تعادل برقرار میسازد. بر این اساس، انسان در منطق خطبه موجودی زمینی، آگاه، مسئول و برخوردار از کرامتی مخلوق است. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| نهجالبلاغه, خطبه نخست, آفرینش انسان, گِل, نفخ روح, تفسیر تطبیقی, مفسران فریقین | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||