پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,332 |
| تعداد مقالات | 11,493 |
| تعداد مشاهده مقاله | 24,888,027 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,658,997 |
بازتعریف فلسفی «تواضع» براساس مبانی حکمت صدرایی | ||
| دوفصلنامه علمی حکمت صدرایی | ||
| مقاله 12، دوره 14، شماره 2 - شماره پیاپی 28، مهر 1405، صفحه 151-164 اصل مقاله (681.62 K) | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/pms.2026.78052.2203 | ||
| نویسنده | ||
| حسین احمدی* | ||
| گروه فلسفه اخلاق مرکز دایرةالمعارف علوم عقلی اسلامی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی قم، ایران | ||
| چکیده | ||
| تواضع یکی از مفاهیم پرکاربرد اخلاقی است که اندیشمندان درباره چیستی آن بیان‌های گوناگونی ارائه داده‌اند. با توجه به منافع تواضع برای همه افراد، به‌ویژه حاکم جامعه، تعیین قلمروی صحیح تواضع ضروری است تا با مفاهیم مشابه مانند ذلّتِ مذموم خلط نشود. این تحقیق به دسته‌بندی تعاریف تواضع از منظر اندیشمندان صدرایی پرداخته و قصد دارد بر اساس مبانی حکمت صدرایی، «تواضع» را به‌عنوان یکی از صفات نفسانی بازتعریف کند. اگرچه ملاصدرا تصریحی درباره تواضع ندارد اما می‌توان به پشتوانه اندیشه فلسفی وی و اندیشمندانی که حکمت خود را بر پایه حکمت صدرایی بنیان نهاده‌اند، چیستی تواضع را بر پایه حکمت صدرایی استنتاج کرد و به نتایج مفیدی رسید؛ تعریف برگزیده در این تحقیق، با اصول بنیادینی همچون اصالت وجود، تشکیک در وجود، حرکت جوهری و قاعده بسیط الحقیقه هماهنگ است که بر اساس آن، فراتری واقعی به شدت و غنای وجودی و سیر تکاملی انسان به سوی کمال مطلق بازگردانده می‌شود؛ نتایج این تحقیق، که بر اساس روش توصیفی-تحلیلی ارائه می‌شود، نشان می‌دهد که برای دستیابی به معناشناسی، میان ویژگی خاص مفهوم و هدف اخلاق باید ارتباطی برقرار کرد. هدف اخلاق از منظر اندیشمندان صدرایی، قرب به کمال مطلق است. تواضع نیز به فروتنی در مقابل فراتری تعریف می‌شود که تنها مصداق فراتر مطلق خداست؛ پس فروتنی‌های غیر مرتبط با خدا به عنوان تواضع محسوب نمی‌شوند و فروتنی در مقابل فروتران که بدون توجه به فراتر مطلق باشد، از نوع تذلل قبیح است؛ در صورتی که نهایت ذلت در مقابل خدا به عنوان نوعی تواضع خوب، تلقی می‌شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تواضع؛ حکمت صدرایی؛ فلسفه اخلاق؛ معناشناسی اخلاق؛ قرب الهی؛ تذلل | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Philosophical Redefinition of "Humility" Based on the Principles of Transcendent Philosophy (Ḥikmat-I Muta‘Āliya) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hosein Ahmadi | ||
| Department of Philosophy of Ethics, Encyclopedia Center of Islamic Rational Sciences, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Humility is one of the most widely used ethical concepts, regarding which thinkers have presented various accounts of its essence. Given the benefits of humility for all members of society, especially the ruler, it is necessary to determine the correct domain of humility so that it is not confused with similar concepts such as reprehensible abasement (dhillah). This research categorizes the definitions of humility and aims to examine its essence and domain from the perspective of Transcendent Philosophy (Ḥikmat-i Ṣadrāʾī). Although Mullā Ṣadrā does not explicitly address humility, one can infer its essence based on his philosophical thought and the views of thinkers who have founded their philosophy upon Transcendent Philosophy. The chosen definition in this research is consistent with fundamental principles such as the principality of existence (aṣālat al-wujūd), the gradedness of existence (tashkīk al-wujūd), substantial motion (al-ḥarakat al-jawhariyyah), and the rule of the simple truth (qāʿidat basīṭ al-ḥaqīqah), according to which true superiority is traced back to the intensity and richness of existence, and the existential course of human being is directed towards Absolute Perfection. The results of this research, which is conducted using a descriptive-analytical method, indicate that in order to achieve a proper semantics, a connection must be established between the specific characteristic of the concept and the goal of ethics. From the perspective of Muslim thinkers, the goal of ethics is proximity (qurb) to Absolute Perfection. Humility is then defined as modesty before the higher authority of God. Accordingly, acts of modesty that are not related to God are not considered humility. Therefore, modesty shown before those of lower status without regard to the Absolute Higher Authority is a form of reprehensible subservience (tadhallul). However, ultimate abasement before God is regarded as a form of good humility. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Humility, Philosophy of Ethics, Sadrian Philosophy, Semantics of Ethics, divine proximity, self-degradation | ||
| مراجع | ||
|
ابن بابویه، محمد بن على (1376). الامالی. تهران: کتابچی.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1989م). «رسالة فی علم الأخلاق»، در تسع رسائل فی الحکمة و الطبیعیات. قاهره: دار العرب.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1994م). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
ابو مسکویه، ابوعلی احمد بن محمد (1377). الحکمة الخالدة (اخلاق جاویدان). تهران: دانشگاه تهران.
احمدی، حسین (1403). تفسیری درباره تمایز حد نصاب اخلاقی و تربیت اخلاقی از منظر آیت‌الله مصباح. جستارهایی در فلسفه و کلام، 56(112). ص107-123.
https://doi.org/10.22067/epk.2023.80855.1211.
احمدی، حسین (بهار و تابستان 1398). روش معناشناسی اخلاق از منظر آیت الله مصباح یزدی. عیار پژوهش در علوم انسانی، 10)19). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ص5 -16.
ارسطو (1378). اخلاق نیکوماخوس (محمدحسن لطفی، به‌ترجمه). تهران: طرح نو.
اسپینوزا, بندیکتوس دو (1390). اخلاق. ترجمه: محسن جهانگیری. تهران: مرکز جهاد دانشگاهی.
افلاطون (1380). دوره کامل آثار افلاطون. ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی.
آگوستین قدیس (1391). شهر خدا. ترجمه حسین توفیقی. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
امام خمینی، روحالله (1388). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
امام خمینی، روحالله (بی‌تا). کشف الأسرار. بیجا: بی‌نا.
انصاریان، حسین (1388). تواضع و آثار آن، مجموعه سخنرانی‌های حسین انصاریان. ویرایش و تحقیق محسن فیض‌پور. قم: دارالعرفان.
ایرانی طرفی، عبدالمحمد (1384). فرهنگ ابجدی لغات قرآن کریم. قم: ائمه.
ایزتسو، توشیهیکو (1378). مفاهیم اخلاقی - دینی در قرآن مجید. ترجمه فریدون بدره‌ای. تهران: فرزان‌روز.
تکریتی، ناجی (1402ق). الفلسفة الاخلاقیة الافلاطونیة. بیروت: دار الاندلس.
جوادی آملی، عبدالله (1381). ادب فنای مقربان، شرح زیارت جامعه کبیره. قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1383). تفسیر موضوعی قرآن مجید. قم: مرکز نشر اسراء.
جوهری، إسماعیل بن حماد (1376ق). الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، تصحیح أحمد عبدالغفور عطار. بیروت: دار العلم للملایین.
حاجی‌اکبری، فاطمه و حیدری، حسین (بهار 1403). گستره و مبانی فروتنی در عهد جدید. پژوهش‌های اخلاقی، 14(55)، ص65-84. قم: دانشگاه قم.
حلی، ابن فهد (1387). عدة الداعی نجاح الساعی. قم: موسسه المعارف الاسلامیه.
دشتکی، غیاث‌الدین منصور بن محمد (1386). اخلاق منصوری، تصحیح علیمحمد پشتدار. تهران: امیرکبیر.
دوانی، محمد بن اسعد (1391). اخلاق جلالی. تهران: اطلاعات.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. دمشق - بیروت: دار القلم ـ دار الشامیه.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1428ق). الذریعة الی مکارم الشریعة. قاهره: دار السلام.
زمخشری، محمود بن عمر (1965م). اساس البلاغه. بیروت: دار صادر.
سبزواری، محمدباقر (1381). روضة الانوار عباسی. قم: بوستان.
شیرازی، قطب‌الدین محمود بن مسعود (1369). درة التاج: بخش حکمت عملی و سیر و سلوک، به کوشش و تصحیح ماهدخت بانو همایی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
صادقی، مسعود (1399). «تحلیل سه تلقی و تعریف از تواضع؛ رویکردهای ارسطو، آگوستین و جولیا درایور». نشریة اخلاق‌پژوهی، 3(8)، ص89-110.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1366). تفسیر قرآن کریم. قم: بیدار.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1381). کسر اصنام الجاهلیة. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (بی‌تا). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: منشورات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة.
طباطبایی، محمدحسین (1387). مجموعه رسائل. قم: بوستان کتاب.
طبرسی، احمد بن علی (1381). الاحتجاج علی اهل اللجاج. تهران: اسلامیه.
طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان. تهران: ناصر خسرو.
طوسی، نصیرالدین (1387). اخلاق ناصری. تهران: خوارزمی.
عامری‌مهر، فاطمه (1385). تواضع، بشارت، شماره 57. قم: مؤسسه معارف اسلامی امام رضا (ع).
علم الهدی، علی بن حسین (1405ق). رسائل الشریف المرتضی، ج2. قم: دار القرآن کریم.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1415ق). تفسیر الصافی. تهران: مکتبة الصدر.
کشفی، جعفر بن ابی‌اسحاق (1381). تحفة الملوک: گفتارهایى درباره حکمت سیاسى، تحقیق مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی. قم: بوستان کتاب.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). اصول کافی. ج1. تهران: اسلامیه.
لاک، جان (1383). نامه‌ای در باب تساهل. ترجمه شیرزاد گلشاهی کریم. تهران: نشر نی.
لاک، جان (1391). رساله‌ای درباره حکومت. ترجمه حمید عضدانلو. تهران: نشر نی.
لاهیجی، ملا عبدالرزاق بن علی (1372). گوهر مراد، تصحیح و تحقیق زین‌العابدین قربانی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ماکیاولی، نیکولو (1377). گفتارها. ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1378). آموزش فلسفه، ج 1. تهران: امیرکبیر.
مصباح یزدی، محمدتقی (1386). زینهار از تکبر! شرح بزرگترین خطبه نهج‌البلاغه در نکوهش متکبران و فخرفروشان. تدوین و نگارش محسن سبزواری. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مصباح یزدی، محمدتقی (1386الف). فلسفه اخلاق. تدوین احمد حسین شریفی. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1388). اخلاق در قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی (1389). حقوق و سیاست در قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مصباح یزدی، محمدتقی (1391). مشکات: ره توشه. تحقیق و نگارش کریم سبحانی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح، مجتبی (1388). بنیاد اخلاق. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
مکارم شیرازی، ناصر (1384). اخلاق در قرآن، ج2. قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب(ع).
منتسکیو (1392). روح القوانین به انضمام درآمدی بر روح القوانین. تهران: امیر کبیر.
نحاس، ابوجعفر (1409-1428ق). معانی القرآن الکریم.، مکه: جامعة الام القری.
نراقی، ملا احمد بن مهدی (1385). معراج السعادة. قم: هجرت.
نیچه, فریدریش ویلهلم (1375). فراسوی نیک و بد. ترجمه: داریوش آشوری. تهران: خوارزمی.
هابز، تامس (1380). لویاتان. ترجمه حسین بشیریه. تهران: .
همدانی، میرسیدعلی (1358). ذخیرة الملوک. تبریز: انتشارات موسسه تاریخ و فرهنگی ایران.
وارنوک، جیمز (1368ش). فلسفۀ اخلاق در قرن حاضر. ترجمه و تعلیقات: صادق لاریجانی. تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 81 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 41 |
||