پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شمارهها | 1,317 |
| تعداد مقالات | 11,419 |
| تعداد مشاهده مقاله | 24,381,758 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,301,184 |
حرکت جوهری جمعی و مساله وحدت ادیان در حکمت صدرایی: نفس در مقام مصب دین | ||
| دوفصلنامه علمی حکمت صدرایی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 30 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: علمی- پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/pms.2026.79038.2222 | ||
| نویسندگان | ||
| علی بابایی* ؛ عبداله امیری؛ ناصر فروهی | ||
| گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه تبریز | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف تبیین فلسفی مسئله «تعدد و تکامل ادیان» در چارچوب حکمت متعالیه صدرالمتألهین انجام شده است. مسئله محوری، چگونگیِ جمع منطقی میان «وحدت حقیقت دین» و «کثرت صور تاریخی شرایع» الهی با تکیه بر مساله «حرکت جوهری نفس» است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی استدلال میکند که مبانی بنیادین ملاصدرا، بهویژه «اصالت وجود» و بسط مفهوم «حرکت جوهری» که لاجرم باید در مبحث دین به دلیل تجمیع پیروان حولِ موضوع واحد «حرکت جوهری جمعی» عنوان گیرد، ظرفیت نوینی برای طرحِ دیدگاه «وحدت دینِ صدرایی» فراهم میآورد. در این الگو، نفس انسانی در مقامِ «مَصَبّ و مجرای دریافت دین»، همواره در سیر اشتداد است؛ تکاملی که به ساحَت فردی محدود نمانده و در بستر تاریخ نوع بشر محقق میگردد. بر این اساس، تعدد شرایع در طول تاریخ امری تصادفی یا متعارض نیست؛ بلکه تجلیاتِ ذومراتبِ «دین نفسالامریِ» واحد، متناسب با سعهی وجودی و ظرفیتِ متکاملِ نفس جمعیِ انسانها در ادوار گوناگون است. شریعت خاتم (اسلام) نیز نقطه اوجِ این تطور استکمالی و تجلی دین در مرتبه «جامعیت نهایی» محسوب میگردد؛ نقطهای که در پرتو آن، هدایتِ مبتنی بر حجت ظاهری (ارسال پیامبران جدید) پایان یافته و به حجت باطنی و ساحت نفس انسانی (عقلِ منوّر به وحی و شهود) منتقل میشود. این رویکرد، ضمن حفظ وحدتِ هستیشناختیِ دین، ضرورتِ انسانشناختیِ کثرت شرایع را توجیه مینماید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حکمت متعالیه؛ حرکت جوهری جمعی؛ سه سیر فلسفی؛ تعدد ادیان؛ نفس؛ مصب دین | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Collective Substantial Motion and the Unity of Religions in Sadrian Wisdom: The Soul as the Locus of Religion's Manifestation | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali Babaei؛ Abdollah Amiri؛ Naser Forouhi | ||
| Department of Philosophy and Islamic Theology, Faculty of Theology, University of Tabriz | ||
| چکیده [English] | ||
| This study provides a philosophical account of the “plurality and development of religions” through the framework of Mulla Sadra’s Transcendent Philosophy (Ḥikmat al-Muta‘āliyah). It seeks to reconcile the ontological unity of religion with the historical multiplicity of revealed laws (sharā’i‘) by applying the principle of substantial motion to the collective human experience, introducing the concept of “collective substantial motion.”The study argues that the human soul, as the primary locus for receiving religion, undergoes perpetual existential intensification. This development is not confined to the individual; it unfolds within the historical evolution of the human species. Consequently, the plurality of historical religious laws is neither accidental nor contradictory; rather, these laws function as graded, existential manifestations of a singular, noumenal religion (dīn nafs al-amrī), calibrated to the expanding capacity of the collective human soul across different epochs.Within this model, the final revealed law, Islam, serves as the pinnacle of this developmental trajectory, representing the “ultimate comprehensiveness” of religion. With this arrival, guidance based on the manifest proof—the sending of new prophets—concludes, shifting to the domain of the hidden proof: an intellect illuminated by revelation and spiritual witnessing. This approach successfully preserves the ontological unity of religion while offering a robust anthropological justification for the necessity of religious plurality throughout history. Keywords: Transcendent Philosophy; collective substantial motion; religious plurality; the soul as the receptacle of religion | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Transcendent Philosophy, Collective Substantial Motion, the Three Philosophical Journeys, Plurality of Religions, the Soul, the Receptacle of Religion | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||