پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,337 |
| تعداد مقالات | 11,516 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,139,021 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,742,018 |
زندگی روستایی و مساله مالکیت در گیلان عصر قاجاری | ||
| پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران | ||
| دوره 14، شماره اول، پیاپی 27، پاییز و زمستان 1404، آبان 1405، صفحه 1-26 اصل مقاله (978.31 K) | ||
| نوع مقاله: pajoheshi | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/lhst.2026.73413.2970 | ||
| نویسندگان | ||
| زلیخا غفاری رودسری* 1؛ مهدی عبادی2 | ||
| 1دانش آموخته دانشگاه بین المللی دانشگاه مذاهب اسلامی، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| زندگی روستایی و مساله مالکیت در گیلان در ادوار تاریخی پیش از قاجاریه روندی مشابه سایر مناطق ایران داشت. در دورۀ قاجاریه به‌واسطۀ توسعه مناسبات بین‌المللی ایران در مقایسه با ادوار پیشین، مناسبات اقتصادی جدیدی در جامعه ایران شکل گرفت. با توجه به اینکه ایالت گیلان دارالمرز محسوب می‌شد، این تحولات از جمله در زندگی روستایی و امر مالکیت این منطقه تغییرات ملموس‌تری یافت. بر این اساس، مقاله حاضر با اتکاء بر روش مطالعۀ تاریخی سندمحور و با بهره‌‌گیری از اسناد آرشیوی به این تغییرات در بستر زندگی روستایی مساله مالکیت اراضی، پدیدۀ مالکیت اتباع بیگانه و واکنش‌‌های روستاییان و مردم محلی و نیز تغییرات در مشاغل روستایی و موانع رشد روستاها در گیلان عصر قاجاری پرداخته است. بنابر یافته‌های این مطالعه، به‌واسطۀ وجود زمین حاصلخیز و موقعیت جغرافیایی مطلوب گیلان در روزگار قاجاری تجار داخلی و خارجی به صورت ویژه‌ای به این ایالت توجه داشتند. به‌واسطۀ این توجه، تجار بیگانه با استفاده از آشفتگی‌های سیاسی و ضعف دولت مرکزی ایران درصدد تصاحب اراضی زراعی و روستایی گیلان برای تولید محصولات مورد نیاز بازارهای جهانی برآمدند. از عوامل مهم تأثیرگذار در تغییر ذهنیت مردم محلی و روستاییان در خصوص مالکیت خصوصی، فروش املاک خالصه گیلان توسط ناصرالدین‌شاه بود. این اقدام موجب تشدید حضور افراد متنفذ و بازرگانان ایرانی و نیز اتباع دول بیگانه در روستاهای گیلان به‌عنوان مالکان اراضی گردید. به موازات این تغییرات، مساله مالکیت و زمینداری ابعاد جدید و متفاوتی یافت و اندیشه مالکیت خصوصی در روستاهای ایالت گیلان را رواج داد، هرچند که با تجربه نامطلوب سلطه‌طلبی بیگانگان از طریق مالکیت بر زمین‌‌های حاصلخیز آن همراه شد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| ایران دوره قاجاریه؛ گیلان عصر قاجاری؛ روستاهای گیلان؛ مالکیت خصوصی؛ کشاورزان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Rural Life and the Issue of Ownership in Gilan during the Qajar Era | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Zoleykha Ghaffari Roodsari1؛ Mahdi Ebadi2 | ||
| 1Graduate of the International University of Islamic Religions, Tehran, Iran. | ||
| 2Associate professor. Department of History and civilization of Islamic Associate professor. Department of History and civilization of Islamic Nations, Payame Noor University, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Rural life and the issue of ownership in Gilan during the historical periods prior to the Qajar era followed at rajectory similar to that of other regions in Iran. However, during the Qajar period, due to the expansion of international relations, new economic dynamics emerged within Iranian society compared to earlier times. Given that Gilan was considered a border province, these transformations manifested more significantly in rural life and land ownership within this region, Accordingly, this article, relying on the method of historical studies based on documents and using archival documents, has addressed these changes in the context of rural life, including the issue of land ownership, the expansion of private property, and the results of those changes in rural life in the Qajar era. According to the findings of this study, due to the existence of fertile land and favorable geographical location of Gilan during the Qajar era, domestic and foreign traders paid special attention to this area. Due to this attention, foreign traders took advantage ofthe political turmoil and weakness of the central government of Iran to seize the agricultural and rural lands of Gilan to produce products needed by global markets. One of the important factors influencing the change in the mindset of the local people and villagers regarding private property was the sale of the Khalsa properties of Gilan by Naser al-Din Shah. This action intensified the presence of influential individuals and Iranian businessmen, as well as nationals of foreign countries, in the villages of Gilan as landowners. Along with these changes, the issue of ownership and land tenure acquired new and different dimensions and popularized the idea of private ownership in the villages of the province of Gilan, which was accompanied by different results regarding ownership of its fertile lands compared to the past. . | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Qajar era Iran, Gilan during the Qajar period, Gilan villages, private ownership, farmers | ||
| مراجع | ||
|
منابع
اسناد:
استادوخ: اداره اسناد و تاریخ دیپلوماسی وزارت امور خارجه:
سال سند 1317ق، کارتن 13، پرونده 3، سند شماره 39.
سال سند 1318ق، کارتن 12، پرونده 17، سند شماره 10.
سال سند 1319ق، کارتن 13، پرونده 08، سند شماره 10.
سال سند 1320ق، کارتن 15، پرونده 1، سند شماره 84.
سال سند 1320ق، کارتن 15، پرونده 1، سند شماره 88.
سال سند 1321ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 12.
سال سند 1321ق، کارتن 15، پرونده 6، سند شماره 1.
سال سند 1321ق، کارتن 15، پرونده 3، سند شماره 36.
سال سند 1321ق، کارتن 19، پرونده 17، سند شماره 1.
سال سند 1321ق، کارتن 23، پرونده 06، سند شماره 19.
سال سند 1321ق، پرونده 25، پرونده 5، سند شماره 35.
سال سند 1322ق، کارتن 12، پرونده 1، سند شماره 2.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 22.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 168.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 177.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 49.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 300.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 14.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 275.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 280.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 20.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 13.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 22.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 123.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 49.
سال سند 1323ق، کارتن 13^ پرونده 9، سند شماره 12.
سال سند 1323ق، کارتن 23، پرونده 06، سند شماره 1/32.
سال سند 1323ق، کارتن 23، پرونده 06، سند شماره 33.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 57.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 298.
سال سند 1323ق، کارت 25، پرونده 6، سند شماره 117.
سال سند 1324ق، کارتن 12، پرونده 10، سند شماره 67.
سال سند 1324ق، کارتن 12، پرونده 10، سند شماره 220.
سال سند 1324ق، کارتن 12، پرونده 10، سند شماره 214.
سال سند 1324ق، کارتن 12، پرونده 7، سند شماره 85.
سال سند 1325ق، کارتن 27، پرونده 15، سند شماره 30.
سال سند 1325ق، کارتن 12، پرونده 07، سند شماره 127.
سال سند 1326ق، کارتن 26، پرونده 14، سند شماره 2.
سال سند 1326ق، کارتن 26، پرونده 14، سند شماره 3.
سال سند 1326ق، کارتن 26، پرونده 14، سند شماره 7.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره 5.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 1، سند شماره 43.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 4، سند شماره 10.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره 12.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره های 13ـ15.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره 11.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره 1.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره 5.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 5، سند شماره 6.
سال سند 1327ق، کارتن 32، پرونده 1، سند شماره 3.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 47، سند شماره 22.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره 5.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 47، سند شماره 39.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 41، سند شماره 21.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 38.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 7.
سال سند 1328ق، کارتن 35، پرونده 1، سند شماره 1.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 2.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 33.
سال سند 1328ق، کارتن 35، پرونده 1، سند شماره 191 و 194.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 44.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 142.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 39.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 2.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 41، سند شماره 127.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 41، سند شماره 32.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 142.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 108.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره های 18، 19، 19.1.
سال سند 1328ق، کارتن 26، پرونده 29، سند شماره 24ـ25.
سال سند 1328ق، کارتن 35، پرونده 1، سند شماره 1.
سال سند 1328ق، کارتن 35، پرونده 1، سند شماره 29.
سال سند 1329ق، کارتن 25، پرونده 8، سند شماره 37.
سال سند 1329ق، کارتن 25، پرونده 8، سند شماره 14.
سال سند 1330ق، کارتن 26، پرونده 78، سند شماره 52.
سال سند 1330ق، کارتن 26، پرونده 78، سند شماره 49.
سال سند 1330ق، کارتن 26، پرونده 60، سند شماره 1ـ2.
سال سند 1330ق، کارتن 26، پرونده 12، سند شماره 20.
سال سند 1330ق، کارتن 40، پرونده 1، سند شماره 21.
سال سند 1330ق، کارتن 40، پرونده 1، سند شماره 5.
سال سند 1332ق، کارتن 66، پرونده 49، سند شماره 1.
سال سند 1333ق، کارتن 42، پرونده 1، سند شماره 1.
سال سند 1333ق، کارتن 42، پرونده 25، سند شماره 16.
سال سند 1333ق، کارتن 42، پرونده 25، سند شماره 27.
سال سند 1333ق، کارتن 42، پرونده 24، سند شماره 41.
ساکما: سازمان اسناد کتابخانه ملی:
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، اسناد شماره 0006ـ0009.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193اسناد شماره 0037، 0039ـ0044.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193سند شماره 0151.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، اسناد شماره 0151، 0154.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0169.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0172.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0195.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0197.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0198.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0199.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0200.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، اسناد شماره 0202ـ0206.
سال سند 1322ق، شماره سند 8917/296.
سال سند 1326ق، شماره سند 8917/296.
سال سند 1329ق، شماره سند 8917/296.
سال سند 1332ق، شماره سند 8917/296.
سال سند 1336ق، شماره سند8917/296.
سال سند 1337ق، شماره سند 8917/296.
سال سند 1337ق، شماره سند 8917/296.
سال سند 1338ق، شماره سند 8917/296.
روزنامه‌ها:
روزنامه انجمن ملی ولایتی گیلان، 22 رجب 1325، سال اول، شماره 1، ص 2؛ همان، 22 رجب 1325، سال اول، شماره 1، ص 4.
روزنامه گیلان، 9 شوال 1328، سال اول، شماره 12، ص 3.
روزنامه گیلان، 3 شوال 1328، سال اول، شماره 10، صص 3ـ4.
روزنامه گیلان، 16 محرم 1329، سال اول، شماره 34، ص 4.
کتاب‌ها و مقالات:
احمدی، علیرضا(1399)، «هدف و عواقب خصوصی سازی اراضی و املاک خالصه دولت در دوره ناصرالدین شاه»، کارنامه تاریخ، سال ششم، شماره سیزدهم، بهار و تابستان 1399، صص 107ـ110.
اورسل بلژیکی(1382)، ارنست، سفرنامه قفقاز و ایران، ترجمه علی‌‌اصغر سعیدی، نشر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
آدمیت، فریدون و ناطق، هما(1398)، افکار اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در آثار منتشر نشده دوران قاجار، نشر آگاه.
باستانی پاریزی، محمدابراهیم(1378). سیاست و اقتصاد عصر صفوی. انتشارات صفی علیشاه.
پطروشفسکی، ایلیا پائولوویچ(1357)، کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول. ترجمه کریم کشاورز. ابوریحان.
پناهی، عباس(1399)، اسناد گیلان در دوره مشروطیت(مجلس دوم تا پنجم شورای ملی)، نشر کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
حسام‌‌السلطنه، ابوالنصر میرزا(1346)، سفرنامه طوالش، به کوشش ابراهیم صفائی، چاپ شرق.
خودزکو، الکساندر(1354)، سرزمین گیلان(1246ـ1263ق/1830ـ1847م)، ترجمه سیروس سهامی، نشر پیام.
دالمانی، هانری رنه(1335). سفرنامه از خراسان تا بختیاری. ترجمه همایون فره وشی. انتشارات ابن سینا(امیرکبیر).
رابینو، ه. ل و ف. لافون( 1373). صنعت نوغان در ایران. ترجمه جعفر خمامی‌‌زاده. موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
رابینو، ه. ل(1374)، ولایات دارالمرز ایران: گیلان، ترجمه جعفر خمامی‌‌زاده، نشر طاعتی.
رحمانیان، داریوش، میرکیایی، مهدی(1393). «تاثیر خشکسالی و قحطی بر وضعیت مالکیت زمین در ایران عصر ناصری». مطالعات تاریخ اسلام. سال هفتم. شماره 23. زمستان 1393. صص 221ـ 223.
ژوبر، پیرآمده امیلین پروب(1347)، مسافرت در ارمنستان و ایران، ترجمه علیقلی اعتمادمقدم، نشر بنیاد فرهنگ ایران.
عبادی، مهدی، غفاری رودسری، ذلیخا (1403)، «پدیده اجتماعی ـ سیاسی تغییر تابعیت در گیلان عصر قاجاری»، پژوهشهای تاریخی، سال شانزدهم، شماره اول (پیاپی 61)، بهار 1403، ص 45 ـ 83.
علم، محمدرضا، کاظمی، سجاد(1396)، «تاثیر انقلاب مشروطه بر تحول نظام زمینداری»، فصلنامه پژوهشهای تاریخی. سال 53. سال نهم. شماره یکم. پیاپی 33، بهار 1396، صص 93ـ106.
عیسوی، چارلز فیلیپ(1388)، تاریخ اقتصادی ایران: قاجاریه 1215-1332ق، ترجمه یعقوب آژند، نشرگستره.
فووریه، ژوآنس(1385)، سه سال در دربار ایران از 1306-1309ق، ترجمه عباس اقبال آشتیانی، نشر علم.
کارلا سرنا(1363)، مردم و دیدنی‌‌های ایران "سفرنامه کارلاسرنا" (1294ق/1877م)، ترجمه غلامرضا سمیعی، نشر نو، چاپ نخست.
کتاب نارنجی(گزارشهای سیاسی وزارت خارجه روسیه تزاری درباره انقلاب مشروطه ایران)(1366)، جلد دوم، به کوشش بشیری، احمد، ترجمه دیده‌‌بان، فتح‌‌الله و دیگران، نشر نور.
کتاب نارنجی(گزارشهای سیاسی وزارت خارجه روسیه تزاری درباره انقلاب مشروطه ایران)(1367). جلد اول. به کوشش احمد بشیری، ترجمه فتح‌‌الله دیده بان و دیگران، نور.
کرزن، لرد جرج ناتانیل(1373). ایران و قضیه ایران. ترجمه وحید مازندرانی. انتشارات علمی و فرهنگی.
کرزن، جرج ناتائیل(1347)، ایران و مسئله ایران(1889م)، ترجمه علی جواهرکلام، نشر ابن سینا.
لمبتن، آ. ک(1375). ایران عصر قاجار. ترجمه سیمین فصیحی، جاودان خرد.
لمبتون، آ. ک(1362). مالک و زارع در ایران. ترجمه منوچهر امیری، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
مظفرالدین شاه قاجار(1320ق)، سفرنامه مظفرالدین شاه، بی‌‌نا.
ملکم، سرجان(بی تا)، تاریخ کامل ایران. ترجمه میرزا اسماعیل حیرت. کوشش علی اصغر عبداللهی، انتشارات افسون.
ملگونف و عزالدوله(1363)، عبدالصمد، سفرنامه ایران و روسیه (1274ـ1276ق/1858ـ1860م)، ترجمه فرامرز طالبی، محمد گلبن، نشر دنیای کتاب.
ناصرالدین شاه قاجار(1367)، روزنامه سفر گیلان، به کوشش منوچهر ستوده، نشر موسسه فرهنگی جهانگیری.
نیکتین، موسیوب(1356)، خاطرات و سفرنامه نیکتین، ترجمه علی‌‌محمد فره‌‌وشی، نشر معرفت.
Fraser, James Baillie(1826), Travels and Adventures in the Persian Province on the southern Banks of the Caspian, London. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 5 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1 |
||