پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,337 |
| تعداد مقالات | 11,520 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,147,496 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,749,315 |
مناسبات فقهای شیعیان زیدی با حاکمان کیائی گیلان | ||
| پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران | ||
| دوره 14، شماره اول، پیاپی 27، پاییز و زمستان 1404، آبان 1405، صفحه 41-54 اصل مقاله (567.23 K) | ||
| نوع مقاله: pajoheshi | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/lhst.2026.76606.3034 | ||
| نویسندگان | ||
| عباس پناهی* 1؛ نریمان رمضانپور2 | ||
| 1استاد گروه تاریخ پژوهشکده گیلان شناسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه اصفهان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| حکومت کیائیان در گیلان در سده‌های هشتم تا دهم هجری یکی از نمونه‌های محلی پیوند نهاد فقه و قدرت سیاسی در تاریخ ایران به‌شمار می‌رود. این حکومت که در آغاز بر پایه آموزه‌های مذهب زیدیه شکل گرفت، مشروعیت خود را از تأیید فقهای زیدی می‌گرفت و فقیهان در آن نقش تعیین‌کننده‌ای در امامت، بیعت، اخذ وجوه شرعی و تصمیمات سیاسی داشتند. در این نظام، فقه زیدی نه‌تنها مبنای دینی، بلکه ساختار مشروعیت سیاسی را نیز فراهم می‌کرد. با تغییر مذهب رسمی کیائیان به امامیه در عصر خان‌احمداول(۹۳۲ق)، مناسبات فقیه و حاکم دگرگون شد و فقه امامی جای فقه زیدی را گرفت. فقیهان زیدی برای حفظ جایگاه خود، با تأکید بر اشتراکات مذهبی و از طریق واسطه‌گری با فقهای امامی، کوشیدند در ساختار قدرت جدید باقی بمانند. پژوهش حاضر با رویکرد تاریخی و برپایۀ بررسی انتقادی منابع محلی گیلان، تحول روابط میان فقیهان زیدی و حاکمان کیائی را بررسی کرده و نشان می‌دهد که این تعامل، برخاسته از ضرورت حفظ مشروعیت دینی و سیاسی حکومت کیائیان بود؛ زیرا تا زمانی که مذهب زیدیه در گیلان رواج داشت، تأیید و همراهی فقیهان، شرط اساسی استمرار اقتدار و مقبولیت حکومت کیائیان به شمار می‌رفت. پژوهش حاضر به روش گردآوری داده‌های کتابخانه‌ای انجام گرفته است و تحلیل روابط فقیهان و حاکمان کیائی برمبنای استخراج روایت‌های تاریخی، مقایسۀ گزارش‌ها و بازسازی الگوی مشروعیت سیاسی در دورۀ کیائیان است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| گیلان؛ کیائیان؛ تشیع؛ زیدیه؛ امامیه. | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Relations Between Zaydi Shi‘i Jurists and the Kia’i Rulers of Gilan | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Abbas Panahi1؛ Nariman Ramezanpour2 | ||
| 1Professor, Department of History, Guilan Studies Research Institute, University of Guilan, Rasht, Iran. | ||
| 2PhD student in Islamic History, University of Isfahan, Isfahan, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The Kia’i rule in Gilan between the 8th and 10th centuries AH is one of the local Iranian examples of the close connection between jurisprudential authority and political power. This government, which was initially founded on the teachings of Zaydism, derived its legitimacy from the endorsement of Zaydi jurists, who played a decisive role in matters such as the imamate, the oath of allegiance, the collection of religious dues, and political decision-making. In this system, Zaydi jurisprudence provided not only the religious foundation but also the structure of political legitimacy. With the shift of the Kia’i state’s official sect to Imami Shi‘ism during the reign of Khan Ahmad I (932 AH), the relationship between jurists and rulers changed, and Imami jurisprudence replaced its Zaydi counterpart. To preserve their position, Zaydi jurists emphasized doctrinal commonalities and attempted—through mediation with Imami jurists—to maintain their influence within the new political order. This study, employing a historical approach and a critical review of local Gilan sources, examines the evolution of relations between Zaydi jurists and the Kia’i rulers. It demonstrates that the interaction was rooted in the need to preserve the religious and political legitimacy of the Kia’i government; for as long as Zaydism prevailed in Gilan, the endorsement and cooperation of the jurists were essential for the continuity of the Kia’i rulers’ authority and acceptance. The present research is based on library data collection, and the analysis draws on extracting historical narratives, comparing reports, and reconstructing the political-legitimacy model of the Kia’i period. . | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Gilan, Kia’i dynasty, Shi‘ism, Zaydism, Imami Shi‘ism | ||
| مراجع | ||
|
ابطحی، علیرضا و محمدبیگی، گیتی و چلونگر، محمدعلی. (1396ش). مناسبات زیدیه و امامیه در دورۀ آل‌کیا. پژوهش‌های اعتقادی کلامی، سال هفتم، شمارۀ 1، 37-66.
ابن ابی‌الحسن جیلانی، یوسف. (1987م). «کتاب وصل الی‌الفقیه عمران بن حسن بن ناصر بن یعقوب العذری الهمدانی». مادلونگ، ویلفرد(ویراستار)، اخبار‌الائمة الزیدیة فی طبرستان و دیلمان و جیلان. (صص.۱۳۲-۱۶۲). المعهد الآلمانی للأبحاث. بیروت.
ابن ابی الرجال، احمد بن صالح. (2002م). مطلع‌البدور و مجمع‌البحور فی تراجم رجال الزیدیة. تحقیق: عبدالرقیب مطهر محمد حجر. مرکز اهل البیت للدارسات الاسلامیه. صعدة.
ابن‌الحسین، یحیی. (1996م). یومیات صنعاء فی القرن الحادی عشر. تحقیق: عبدالله الحبشی. المجمع الثقافی. ابوظبی.
اوحدی، پروین‌دخت و نعیمی، سهیلا. (1390ش). تأثیر سیاست مذهبی در ثبات حکومت شیعی آل‌کیا در گیلان. فصلنامۀ تاریخ، دورۀ 6، شمارۀ 23، 38-50.
پناهی، عباس. (1392ش). بازتاب مذهب گیلان عصر صفوی در اسناد خان‌احمد گیلانی. نشریۀ تاریخ‌نامۀ ایران بعد از اسلام، سال سوم، شمارۀ ششم، 23-43.
پناهی، عباس. (1388ش). چگونگی تغییر مذهب مردم گیلان از تشیع زیدی به تشیع دوازده امامی در عصر صفوی. نشریۀ شیعه‌شناسی، سال هفتم، شمارۀ 26، 77-106.
پناهی، عباس. (1397ش). تأثیر مذهب بر اختلاف‌های سیاسی و فرهنگی دودمان‌های محلی گیلان. پژوهش‌نامۀ تاریخ اسلام، سال هشتم، شمارۀ 32، 95-113.
پناهی، عباس. (1393ش). کارکرد اجتماعی سیاسی و فرهنگی کیائیان در گیلان. دانشگاه گیلان.
رابینو، ﻫ.ل. (1357ش). ولایات دارالمرز گیلان. مترجم: جعفر خمامی‌زاده. بنیاد فرهنگ ایران.
روملو، حسن‌بیگ. (1357ش). احسن‌التواریخ. مصحح: عبدالحسین‌نوایی. بابک.
رهربورن، کلاوس میشائیل. (1349ش). نظام ایالات در دورۀ صفویه. مترجم: کیکاووس‌جهانداری. بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
شوشتری، نورالله. (1375ش). مجالس المومنین. کتابفروشی اسلامیه.
شیرازی، زین‌العابدین عبدی‌بیگ. (1369ش). تکملة‌الاخبار. مصحح: عبدالحسین نوایی. نی.
شیرازی، زین‌العابدین عبدی‌بیگ. (1974م). دوحة‌الازهار. مصحح: علی مینائی تبریزی و ابوالفضل رحیموف. دانش.
صفوی، سام‌میرزا. (بی‌تا). تذکرة تحفة سامی. مصحح: رکن‌الدین همایونفرخ. شرکت سهامی چاپ و انتشارات کتب ایران.
عالم آرای صفوی. (1362ش). مصحح: یدالله شکری. اطلاعات.
عظیم‌زاده، طاهره. (1384ش). سادات کیا و تشیع امامیه. نشریۀ مطالعات اسلامی، شمارۀ 69، 209-226.
غفاری قزوینی، احمد. (1343ش). تاریخ جهان‌آرا، مصحح: حسن نراقی. ایستگاه چشمه.
گیلانی، خان‌احمد. (1400ش). منشآت. مصحح: عباس پناهی. مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب.
گیلانی، خان‌احمد. (1373ش). نامه‌های خان‌احمد گیلانی. مصحح: فریدون نوزاد. بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
لاهیجی، علی بن شمس‌الدین. (1352ش). تاریخ خانی، مصحح: منوچهر ستوده. بنیاد فرهنگ ایران.
مرعشی، ظهیرالدین. (1395ش). تاریخ گیلان و دیلمستان. مصحح: افشین پرتو. فرهنگ ایلیا.
المنصور بالله، عبدالله بن حمزه. (2002م). مجموع رسائل الإمام المنصور بالله. تحقیق: عبدالسلام عباس الوجیه. مؤسسة‌الإمام زیدبن‌علی الثقافیة. صنعاء.
میرابوالقاسمی، سید محمدتقی. (1342ش). وقفنامۀ سوهان، نشریۀ فرهنگ ایران زمین، شمارۀ 11، 155-174.
هوسمی، ابوجعفر محمد بن یعقوب. (1389ش). الإبانه (کتاب‌الصلوة، کتاب‌الدعاوی و البینات، کتاب السیر)، چاپ عکسی بخش‌هایی از نسخة خطی شمارة 235 مجموعة امام جمعۀ خویی محفوظ در کتابخانة مجلس شورای اسلامی کتابت قرن هشتم. مقدمه: سیدمحمد عمادی حائری. کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
هوسمی، ابوجعفر محمد بن یعقوب. (بی‌تا). الإبانه[نسخۀ خطی]. (ش6623). کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران.
یوسف‌جمالی، محمدکریم و پناهی، عباس. (1386ش). اوضاع مذهبی گیلان در عصر آل‌کیا. پژوهش‌نامۀ تاریخ، سال 2، شمارۀ 6، 153-192.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 6 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2 |
||