پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,340 |
| تعداد مقالات | 11,542 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,231,994 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,781,890 |
تبیین و تحلیل مذاهب مردم خوزستان در عصر خلافت عباسی | ||
| پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران | ||
| دوره 14، شماره اول، پیاپی 27، پاییز و زمستان 1404، آبان 1405، صفحه 101-116 اصل مقاله (616.57 K) | ||
| نوع مقاله: pajoheshi | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/lhst.2026.75914.3018 | ||
| نویسندگان | ||
| شریف مبادری1؛ آرمان فروهی* 2؛ امیرتیمور رفیعی3 | ||
| 1گروه تاریخ، واحد محلات، دانشگاه آزاد اسلامی، محلات ، ایران. | ||
| 2استادیار گروه ایران‌شناسی، دانشکده علوم‌انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران | ||
| 3گروه تاریخ، واحد محلات ، دانشگاه آزاد اسلامی، محلات، ایران. | ||
| چکیده | ||
| چکیده در عصر عباسیان (656-132 ق)، خوزستان به‌عنوان منطقه‌ای کلیدی در ایران، از نظر مذهبی متنوع و محل تلاقی و تعامل مذاهب مختلف بود. این پژوهش باتکیه‌بر منابع متقدم و با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی به شناسایی و تحلیل مذاهب رایج در خوزستان و جریان‌های فرقه‌ای پرداخته است و در پی پاسخ به این سوال هستیم که در جغرافیای خوزستان مذاهب عمده جهان اسلام در دگرگونی‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی این منطقه چه نقشی ایفا کردند؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد اکثریت مردم پیرو مذهب تسنن، به‌ویژه مکاتب حنفی و شافعی بودند که تحت‌تأثیر سیاست‌های خلافت عباسی تقویت شده بودند. با این‌حال، تشیع به‌تدریج در میان قبایل عرب و جوامع شهری مانند اهواز و شوشتر گسترش یافت. سایر گروه‌های شیعی همچون زیدی و اسماعیلی با نفوذ محدودتر در بخش‌هایی از خوزستان حیات اجتماعی و فرهنگی داشتند. همچنین سیاست‌های مذهبی عباسیان، به‌ویژه حمایت از مکاتب کلامی مانند معتزله و ضدیت با جنبش‌های شیعی همچون زیدیه بر فضای مذهبی خوزستان اثر گذاشت. این سیاست‌ها گاهی با مقاومت‌هایی از سوی گروه‌های محلی روبه‌رو شد. حیات مذاهب گوناگون در خوزستان ضمن هم‌زیستی، گاه با چالش‌ها و بحران‌های اجتماعی و سیاسی همراه بودند که از مسائلی مانند تفاوت‌های مذهبی-فرهنگی بین گروه‌های شهری و روستایی نشأت می گرفت. تعامل و تقابل مذهبی در خوزستان عصر عباسی، نه تنها به رشد و رقابت فکری و کلامی میان مذاهب مختلف انجامید، بلکه در نهایت به تقویت هویت دینی منطقه و شکوفایی فرهنگی آن کمک کرد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| خوزستان؛ خلافت عباسیان؛ تسنن؛ تشیع؛ معتزله | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Explanation and analysis of the religions of the people of Khuzestan during the Abbasid Caliphate era | ||
| نویسندگان [English] | ||
| sharif mobaderi1؛ arman forouhi2؛ AMIR RAFEII3 | ||
| 1Department Of History, Maha.c., Islamic Azad University, mahallat, Iran. | ||
| 2Assistant Professor, Department of Iranology, Faculty of Humanities, Meybod University, Meybod, Iran | ||
| 3Department Of History, Maha.c., Islamic Azad University, mahallat, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| A B S T R A C T During the Abbasid era (656-132 AH), Khuzestan, as a key region in Iran, was religiously diverse and a place of convergence and interaction of different religions. This research, based on early sources and with a historical method and a descriptive-analytical approach, has identified and analyzed the religions prevalent in Khuzestan and sectarian movements. We seek to answer the question: What role did the major religions of the Islamic world play in the political, social, and cultural transformations of this region in the geography of Khuzestan? The research findings show that the majority of the people followed the Sunni religion, especially the Hanafi and Shafi'i schools, which were strengthened under the influence of the policies of the Abbasid Caliphate. However, Shiism gradually spread among Arab tribes and urban communities such as Ahvaz and Shushtar. Other Shiite groups such as Zaidi and Ismaili had a social and cultural life with limited influence in parts of Khuzestan. Also, the Abbasid religious policies, especially the support for theological schools such as the Mu'tazilites and the opposition to Shiite movements such as the Zaydi, affected the religious atmosphere of Khuzestan. These policies sometimes met with resistance from local groups. The life of various religions in Khuzestan, while coexisting, was sometimes accompanied by social and political challenges and crises that stemmed from issues such as religious-cultural differences between urban and rural groups. Religious interaction and confrontation in Khuzestan during the Abbasid era not only led to the growth and intellectual and theological competition between different religions, but also ultimately helped strengthen the region's religious identity and its cultural prosperity. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Khuzestan, Abbasid Caliphate, Sunnism, Shiism, Mu'tazilites, religious diversity, religious interactions | ||
| مراجع | ||
منابعابناثیر، عزالدین علی بن محمد. (1965م). الکامل فی التاریخ. بیروت، دار صادر.
ابن بطوطه، محمد بن عبدالله. (1348). سفرنامه ابن‌بطوطه. ترجمه: محمدعلی موحد. تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن‌علی. (1419ق). تلبیس ابلیس. بیروت، دارالکتب العلمیة.
ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن‌علی. (1999م). مناقب‌الامام احمد‌بن‌حنبل. قاهره، دارالکتب.
ابن حوقل، ابوالقاسم محمد. (1967م). صورة الأرض. لیدن، بریل.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن. (1408ق). المقدمه. بیروت، دارالفکر.
ابن عبرى، ابوالفرج یوحنا غریغوریوس. (1370). مختصر تاریخ الدول. ترجمه: عبدالمحمد آیتى. تهران، علمى و فرهنگى.
ابن‌قتیبه، عبدالله بن مسلم. (1960م). المعارف. قاهره، دارالمعارف.
ابن مسکویه، ابوعلی. (1376). تجارب الامم. ترجمه: علی نقی منزوی. تهران، طوس.
ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق. (1970م). الفهرست. بیروت، دارالمشرق.
اصطخری، ابراهیم بن محمد. (2004م). مسالک و ممالک. تصحیح: محمد جابر بدالال.، قاهره، الهیئه الامه لقصور الثقافه.
اشپولر، برتولد. (1378). تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی. ترجمه: جواد فلاطوری. تهران، علمی و فرهنگی.
اشعری، ابوالحسن. (1969م). مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین. قاهره، مکتبة النهضة المصریة.
بحرانی‌پور، علی. قیم، بهادر و سجاد پاپی. (1404). «بررسی عوامل تنوع مذهبی خوزستان در سده چهارم هجری». فصلنامه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی. س ۱۶. ش 58. صص 142-121. https://doi.org/10.22034/16.58.121
بغدادی، ابومنصور عبدالقاهر بن طاهر. (1409 ق). الفرق بین الفرق. تحقیق محمد عثمان الخُشت. قاهره، مکتبة ابن‌‌سینا.
بلاذری، محمد بن یحیی. (1364). فتوح البلدان. ترجمه: آذرتاش آذرنوش. تهران، سروش.
بناکتی، محمد بن داود. (1348). تاریخ بناکتی. به کوشش جعفر شعار. تهران، انجمن آثار ملی.
پورمحمدی املشی، نصرالله و هادی خواجوی. (پاییزو زمستان 1402). «واکاوی جامعه‌شناختی جنبش‌های حسنی در عصر عباسی». فصلنامه جامعه شناسی تاریخی. س 14. ش 2. صص 192-159.
تستری، سهل بن عبدالله. (1414ق). تفسیر التستری. تحقیق عیون السود و محمد باسل. بیروت، دارالکتب العلمیة.
جعفری، سید حسین. (1355). تشیع در مسیر تاریخ. ترجمه محمدتقی آیت‌اللهی. تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حدود العالم من المشرق الی المغرب. (1362). به اهتمام منوچهر ستوده. تهران، طهوری.
خرمی، مصطفی. (1400). تعامل مذهب و سیاست در دولت عباسی. قم، بوستان کتاب.
ذهبی، شمس الدین (1413 ق). تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام. تحقیق عمر عبدالسلام تدمری. بیروت، دارالکتاب العربی.
راوندی، محمد بن علی (1364). راحة الصدور و آیة السرور. تصحیح محمد اقبال و مجتبی مینوی. تهران، امیرکبیر.
رضوی، ابوالفضل و گل‌افشان عزیز. (1394). «تأملی بر زمینه‌‌های ورود تشیع به خوزستان در قرون نخستین اسلامی». پژوهشنامه تاریخ‌‌های محلی ایران. س 4. ش 1. صص 141-132.
سلمی، ابو عبدالرحمن. (1406 ق). طبقات الصوفیه. تحقیق ن‍ورال‍دی‍ن شریبه. حلب، دارالکتاب‌النفیس.
شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. (1387). الملل و النحل. ترجمه مصطفی خالقداد. تصحیح و تحقیق سید محمدرضا جلالی نائینی. تهران، اقبال.
طوسی، محمد بن حسن. (1417ق). الفهرست. قم، مؤسسة نشر الفقاهة.
طبری، محمد بن جریر. (1413ق). تاریخ الرسل و الملوک. بیروت، دار التراث.
عطار نیشابوری، فریدالدین. (1383). تذکرة الاولیا. تصحیح محمد استعلامی. تهران، زوار.
قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم. (1380). الرسالة القشیریة. ترجمه ابوعلی حسن بن احمد عثمانی. تهران، علمی و فرهنگی.
قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم. (2007م). الرسالة القشیریة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
لسترنج، گای. (1383). جغرافیای تاریخی سرزمین‌‌های خلافت شرقی. ترجمه: محمود عرفان. تهران، علمی و فرهنگی.
مدرسی طباطبایی، سید حسین. (1372). مکتب در فرایند تکامل. ترجمه: هاشم ایزدپناه. تهران، نشر کویر.
مسعودی، علی بن حسین. (1965م). مروج‌الذهب و معادن الجوهر. بیروت: دارالأندلس.
مقدسی، محمد بن احمد. (1906م). احسن التقاسیم فی معرفة الأقالیم. لیدن، بریل.
مودت، لیدا. پاپی، سجاد. لاری منفرد، فرشید. (1400). «بررسی عوامل رشد و گسترش مکتب کلامی معتزله در خوزستان (سده 2 تا 4 هجری)». پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران. س 10. ش 19. صص 26-11.
مودت، لیدا. بحرانی‌پور، علی. پاپی، سجاد. (1400). «بررسی تأسیس و زوال حکومت محلی آل شُمله (550-591 ق) در خوزستان عصر سلجوقی». فصلنامه تاریخ اسلام و ایران. س 31. ش 139. صص 171-145.
https://doi.org/10.22051/hii.2021.33588.2346
نخجوانی، هندوشاه. (1357). تجارب السلف. تصحیح عباس اقبال آشتیانی. تهران، طهوری.
نوبختی، حسن بن موسی. (1931م). فرق الشیعة. نجف، المطبعة الحیدریة.
نجاشی، احمد بن علی. (1416ق). رجال النجاشی. قم، مؤسسة النشر الإسلامی.
هالم، هاینس. (1385). تشیع. ترجمه: محمدتقی اکبری. قم، ادیان.
هجویری، علی بن عثمان. (1383). کشف‌المحجوب. ترجمه: محمود عابدی. تهران، سروش.
یاقوت حموی، شهاب‌الدین. (1995م). معجم البلدان. بیروت، دار صادر.
یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب. (1371). تاریخ یعقوبی. ترجمه محمدابراهیم آیتی. تهران، علمی و فرهنگی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 8 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 4 |
||