پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,340 |
| تعداد مقالات | 11,542 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,231,994 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,781,890 |
جای‌نام‌شناسی کوه باقران [Coibocharan] در ایالت خراسان بر مبنای نقشۀ آنتونیو ماجینی ایتالیایی از ایران عصر صفوی: یک خوانش تطبیقی و تحلیلی | ||
| پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران | ||
| دوره 14، شماره اول، پیاپی 27، پاییز و زمستان 1404، آبان 1405، صفحه 163-180 اصل مقاله (874.26 K) | ||
| نوع مقاله: pajoheshi | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/lhst.2026.77794.3050 | ||
| نویسنده | ||
| یاسر ملازئی* | ||
| دانش‌آموخته دکتری، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| چکیده نقشۀ «پادشاهی پارس یا شاهنشاهی صوفی» از آنتونیو ماجینی ایتالیایی در سال 1004ق/1596م، یکی از نخستین تجربه‌های نقشه‌نگاری اروپایی در ترسیم چهرۀ جغرافیایی قلمرو ایران عصر صفوی و از مصداق‌های بارزِ تکاپوهای اروپایی برای کسب آگاهی‌های جغرافیایی از ایران این دوره به شمار می‌رود. تراکم ده‌ها جای‌نام، اعم از استقرارگاه‌های جمعیتی و پدیده‌های طبیعی، این نقشه را به منبعی قابل توجه برای خوانش جای‌نام‌های چهرۀ جغرافیایی ایران تبدیل کرده است. در بین جای‌نام‌های متعدد ضبط شده، مقالۀ پیش رو می‌کوشد تا یکی از جای‌نام‌های جنوب گسترۀ ایالتی خراسان را با نام [Coibocharan] به عنوان یک مسئلۀ تاریخی مورد بررسی قرار دهد؛ این جای‌نام در نقشۀ ماجینی در زمرۀ سه رشته‌کوهی است که نقشه‌نگار در میان نواحی کوهستانی ایران، نام‌شناسی و مکان‌یابی کرده است. سؤال مقاله این است که معادل جای‌نام [Coibocharan] در نقشۀ ماجینی چیست و چرا وی از آن به مثابۀ یک پدیدۀ طبیعیِ کوهستانی در گسترۀ ایالت خراسان در عصر صفوی یاد کرده است؟ برای پاسخ بدین سؤال، از روش تحقیق تاریخی استفاده شده و شیوۀ گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای است. یافته‌های مقاله، نمایانگر «چرخش یک مکان مقدّس باستانی به یک مکان مقدّس اسلامی» در جغرافیای ذهنی نقشه‌نگار است؛ به طوریکه منظور ماجینی از صورت ضبط‌شدۀ این جای‌نام، کوه باقران است که به مثابۀ یک جای‌نام یادبودی برای زنده نگه‌داشتن یاد و خاطرۀ نوادگان امام محمد باقر (ع) که در پای این کوه مدفون بودند، نامگذاری شد. اما در نحوۀ مکان‌یابی آن، ماجینی قصد نمایاندن یک رشته‌کوه پهناور باستانی و کهن با نام «باگوس/باغوس/بغ» را داشته که به صورت افقی در میانۀ دو ایالت خراسان و سیستان قرار داشت و کوه فعلی باقران، تنها بخشی از آن بوده و نه همۀ آن. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| کوه باقران؛ ایران؛ آنتونیو ماجینی؛ صفویان؛ نقشه‌نگاری اروپایی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Toponymy of Baqeran Mountain [Coibocharan] in the Province of Khorasan Based on Antonio Magini’s Map of Safavid-era Iran: An Analytical and Comparative Reading | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Yaser Mollazaei | ||
| Ph.D. Graduated, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| A B S T R A C T The map “Persiae Regnvm sive Sophorvm Imperivm” by the Italian cartographer Antonio Magini, published in 1596 CE / 1004 AH, represents one of the earliest European attempts to depict the geographical landscape of Safavid-era Iran and exemplifies European efforts to acquire geographical knowledge of the region. The density of dozens of toponyms, including settlements and natural features, renders this map a significant source for studying the place-names of Iran’s geographical landscape. Among the numerous recorded toponyms, the focus of this article is a single name in southern Khorasan, labeled Coibocharan. The research question is: what is the equivalent of this toponym on Magini’s map, and why did he represent it as a mountainous natural feature within Khorasan during the Safavid period? Findings indicate that the toponymy of Coibocharan reflects a transitional pattern from ancient and classical conceptions toward the emerging knowledge of the Islamic era in Magini’s mental geography. Magini’s reference corresponds to Mount Baqeran, which was recorded as a toponym commemorating the memory of individuals believed, according to social beliefs, to be descendants of Imam Muhammad al-Baqir. However, in its placement, Magini intended to depict an extensive ancient mountain range known as Bagus, located between Khorasan and Sistan, of which the present Mount Baqeran constitutes only a part rather than the whole. This transitional pattern highlights the tension between geographical realities and the cartographer’s mental geography. . | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Coibocharan, Iran, Antonio Magini, Safavids, European Cartography | ||
| مراجع | ||
|
منابع
آیتی، ابوالحسن (1376)، خاطراتی از بیرجند و رویدادهای سیاسی، تهران: موفق
آیتی، محمدحسین (1371)، بهارستان: در تاریخ و تراجم رجال قاینات و قهستان، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد
ابن‌حوقل (1366)، سفرنامۀ ابن‌حوقل، ترجمۀ جعفر شعار، تهران: امیرکبیر
ابوالفداء (1349)، تقویم‌البلدان، ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران
ابی‌زاده، سامان و همکاران (1398)، «بازخوانی ساختار شهر اردبیل دوره صفویه بر اساس تطبیق متون تاریخی در نقشة آدام اولئاریوس»، نشریة هنرهای زیبا، 24 (4)، 71-82.
https://doi.org/10.22059/jfaup.2020.248561.671913
اعتصام‌الملک، میرزا خانلرخان (1351)، سفرنامۀ میرزا خانلرخان اعتصام‌الملک، مصحح: منوچهر محمودی، تهران: منوچهر محمودی
اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان (1363)، تطبیق لغات جغرافیایی قدیم و جدید ایران، مصحح: میرهاشم محدّث، تهران: امیرکبیر
بکران، محمد بن نجیب (1342)، جهان‌نامه، مصحح: محمدامیر ریاحی، تهران: کتابخانۀ ابن‌سینا
جعفری، عباس (1368)، گیتاشناسی ایران: کوه‌ها و کوهنامۀ ایران، جلد اول، تهران: سازمان جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی
جیهانی، ابوالقاسم احمد (1368)، اشکال العالم، ترجمۀ عبدالسلام کاتب، مصحح: فیروز منصوری، تهران: شرکت به‌نشر
حافظ ابرو، شهاب‌الدین (1375)، جغرافیای حافظ ابرو، مصحح: صادق سجادی، تهران: میراث مکتوب
خوسفی، محمد بن حسام (1366)، دیوان محمد بن حسام خوسفی: شامل قصیده‌ها، غزل‌ها، ترکیب‌بندها، ترجیع‌بندها، مسمط‌ها، مثنوی‌ها، قطعه‌ها و رباعی‌ها، مصحح: احمد احمدی بیرجندی و محمدتقی سالک، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد
خوش‌کنار، حیدرعلی (1375)، تصحیح خاوران‌نامه،]پایان‌نامه کارشناسی ارشد[، دانشگاه فردوسی مشهد
راشدمحصّل، محمدرضا (1399)، «ریشه‌یابی چند نام جغرافیایی در بیرجند»، مجموعه مقالات بیرجندیه‌ها، مشهد: طنین قلم
رشیدی‌گلروئی، محمدعلی (1393)، امیران ایران: معرفی تصویری بخشی از بقاع متبرکه و بارگاه امامزادگان عظیم‌الشأن ایران اسلامی، قم: محض یار مهربان
رضایی، جمال (1373)، واژه‌نامۀ گویش بیرجندی، تهران: روزبهان
رضایی، جمال (1381)، بیرجندنامه، تهران: هیرمند
سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (1379)، فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور (خراسان، سمنان، گلستان، مازندران، تهران، قزوین و قم)، جلد چهارم، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح
صادقی‌اصفهانی، محمدصادق (1377)، خاتمۀ شاهد صادق: در ضبط اسماء جغرافیایی، مصحح: هاشم محدّث، تهران: موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
صفت‌گل، منصور (1382)، «نقشه‌نگاری و خلیج‌فارس: منظر صفوی»، مجلة تخصصی گروه تاریخ دانشکدة ادبیات و علوم انسانیِ دانشگاه تهران، 4 (5)، 215- 230
علیشیرنوایی، میرنظام‌الدین (1363)، تذکرۀ مجالس النفائس، مصحح: علی‌اصغر حکمت، تهران: منوچهری
فریدی‌مجید، فاطمه و همکاران (1401). «استان (ایالت) گیلان و هیرکانی در دورۀ صفوی بر مبنای نقشۀ جغرافیایی آدام اولئاریوس در 1656م/1066ق در تطابق با کتاب مختصر مفید 1087ق»، پژوهشنامۀ تاریخ‌های محلی ایران، 11 (1)، 15-28.
https://doi.org/10.30473/LHST.2023.65107.2761
فنودی، عبدالحسین (1383)، تاریخ قاینات (مرآت المکنونات فی تاریخ القاینات)، مصحح: محمود رفیعی، تهران: هیرمند
گروهی از نویسندگان (1392)، مزارات ایران، زیر نظر غلامرضا جلالی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی
گنجی، محمدحسن و همکاران (1386)، وصف خلیج فارس در نقشه‌های تاریخی، تهران: بنیاد ایرانشناسی
گنجی، محمدحسن و همکاران (1390)، «نقشه و نقشه‌نگاری در تمدن اسلامی»، مطالعات تاریخ اسلام، 3 (9)، 97-126
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22286713.1390.3.9.5.0
مستوفی بافقی، محمد مفید (1396)، مختصر مفید، مصحح: ایرج افشار و محمدرضا ابویی‌مهریزی، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار
مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد (1361)، احسن‌التقاسیم، ترجمۀ علینقی منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران
ملازئی، یاسر (1403)، «ریشه‌یابی نام دریاچۀ باباقمبر در ایالت خراسان بر مبنای نقشۀ آدام اولئاریوس از ایران عصر صفوی: یک خوانش تطبیقی و تحلیلی»، پژوهشنامۀ تاریخ‌های محلی ایران، 13 (1)، 67-85.
https://doi.org/10.30473/lhst.2025.73571.2973
حدودالعالم من المشرق و المغرب (1372)، ترجمۀ میرحسین شاه، با مقدمۀ مینورسکی، با تعلیقات و. بارتولد، مصحح: مریم میراحمدی و غلامرضا ورهرام، تهران: دانشگاه الزهراء
نجفی، ضیاءالدین (1390)، امامزاده‌های ایران، تهران: آثار اهل بیت (ع)
نیساری، سیروس (1972)، کلیات جغرافیای ایران، تهران: چاپخانۀ پاد
وثوقی، محمدباقر و منصور صفت‌گل (1395)، اطلس تاریخ بنادر و دریانوردی ایران، دورة سه جلدی، تهران: سازمان بنادر و دریانوردی.
Alai, Cyrus (2010), General Maps of Persia, second revised edition, Library of congress cataloging-in-publication data, Brill Leiden Boston, 2010. Alai, Cyrus (2010), Special Maps of Persia, Library of congress cataloging-in-publication data, Brill Leiden Boston. Anonymous (1737), A New Geographical Dictionary: Containing a brief Description of the Countries, Empires, Kingdoms, Province, London: D. Midwinter Archibald Bower, John Campbell and et al. (1734), A Universal History, from the earliest account of time to the present, Vol. IV, Dublin: Edward Bate Brancaforte, Elio Christoph (2003), Visions of Persia: Mapping the Travel of Adam Olearius, London: The Harvard University Press Brancaforte, Elio, and Sonja Brentjes, (2012) "The lands of the Sophi: Iran in early modern European maps (1550–1700)". Harvard Library Bulletin 23 (1-2): 134-175. Drioux, MM. & Leroy, Ch. (1872), Atlas Classique De Geographie Ancienne et Moderne, Paris: Liberairie Classique D’Eugene Belin Ferrari, Filippo (1670), Lexicon geographicum, Paris: apud Franciscum Muguet, regis & illustrissimi Galichian, Rouben, A Brief History of the maps of Armenia, Journal of Armenian Studies, Armenian national Academy of Sciences, Yerrevan, 2013 _ 1, pp. 93-107 Hevelius, Johannes (1647), Selenographia, sive, Lunae descriptio: atque accurata, tam macularum ejus, quam motuum diversorum, aliarumque omnium vicissitudinum, phasiumque, telescopii ope deprehensarum, delineation, Gedani: Autoris sumtibus Karrow, Robert W. (1993), Mapmakers of the sixteenth century and their maps: bio-bibliographies of the cartographers of Abraham Ortelius, Chicago: Published for The Newberry Library by Speculum Orbis Press Lechthaler, Mirjanka, (2009), The world image in maps- from the old ages to Mercator, institute of Geoinformation Vienna university of technology, Austria Lewis, C.T. & Short, C. (1879). A Latin Dictionary. Oxford: Clarendon Press Magini, G. A. (1596), Geographiae universae tum veteris, tum novae absolutissimum opus, duobus voluminibus distinctum. Venetijs: Gulielmus Belli Manilius, Marcus (1675), The Sphere of Marcus Manilius, London: Nathanael Brooke. Martiniere, Bruzen (1737), Le Grand dictionnaire géographique, Tome Primiere, Venisie: Chez Jean Baptiste Pasquali Monmonier, Mark (2008), From Squaw Tit to Whorehouse Meadow: How Maps Name, Claim, and Inflame, Chicago: University of Chicago Press Olearius, Adam (1656). Vermehrte Newe Beschreibung Der Muscowitischen und Persischen Reyse, Holstein Ptolemy (1562), Geographia, Venetiis: Apud Vincentium Valgrisium Riccioli, Giovanni Battista (1672), Geographiae et Hydrographiae Reformatae, Venetiis: typis Ioannis LaNoù Riddle, Joseph Esmond (1843), A Complete English – Latin and Latin – English Dictionary, London: Longman Sanson, Nicolas (1658), L'Asie en plusieurs carte nouvelles, Paris: N. Sanson Soanes, C. & Stevenson, A. (2004), Concise Oxford English dictionary, New York: Oxford University Press Stewart, George (1985), American Place Names: A Concise and Selective Dictionary for the Continental United State of America, New York: Oxford University of Press Strabo (1961). The Geography of Strabo, translated by Horace Leonard Jones, volume 11, London: Harvard University Press Tooley, R. V. (1979), Map and Map Markers, New York: A. R. Liss Urazmetova, A. & Shansutdinova, J. KH. (2017), “Principles of Place Names Classifications”, XLinguae, Volume 10, Issue 4, p. 26- 33 www.vintage-maps.com Yate Edward, Charles (1900), Khurasan and Sistan, Edinburg: W. Blackwood Zedler, Johann Heinrich (1733), Großes vollständiges Universal lexion aller Wissenschaften und Künste, Leipzig. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 6 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 3 |
||