پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,340 |
| تعداد مقالات | 11,556 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,267,372 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,800,491 |
تأملی بر نُضج جغرافیای تاریخی «ایالت بختیاری» از اتابکان لر بزرگ تا دورة صفویه | ||
| پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران | ||
| دوره 14، شماره اول، پیاپی 27، پاییز و زمستان 1404، آبان 1405، صفحه 117-132 اصل مقاله (717.32 K) | ||
| نوع مقاله: pajoheshi | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/lhst.2026.76522.3030 | ||
| نویسندگان | ||
| علی قاسمی* 1؛ سجاد کاظمی2 | ||
| 1استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهیدچمران‌اهواز، اهواز، ایران | ||
| 2دانش‌آموخته دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهیدچمران اهواز، اهواز، ایران | ||
| چکیده | ||
| چکیده در سایة سنت اتابکی دوره سلجوقیان، دو سلسله اتابکی، تحت‌عنوان اتابکان لر بزرگ و لر کوچک، در محدوده لرستان پدید آمد. قلمرو اتابکان لر بزرگ تا ظهور صفویان، دستخوش تقسیمات سیاسی و جغرافیایی جدید شد، که بخشی از آن با عنوان «ایالت بختیاری» شهرت یافت. پیدایش این ایالت از آن جهت اهمیت دارد که نخست اطلاعات چندانی از زمینههای تاریخی شکلگیری آن در دست نیست و دوم آنکه در دوره صفوی به یکی از پنج ایالت مهم سیاسی صفویان درآمده بود. از این‌رو، مقاله حاضر با روش توصیف و تحلیل تاریخی، در پی پاسخ به این پرسش است که زمینهها و عوامل تاریخی شکلگیری و تکوین این ایالت چه بوده است؟ نتایج تحقیق نشان میدهد که، جغرافیای تاریخی اتابکان به دو بخش قلمرو اصلی و مضافات و متصرفات آن، تقسیم شده بود. ایالت بختیاری در دوره صفوی به سردمداری میرزادههای آسترکی، تقریباً بر محدودة اصلی قلمروی اتابکان لر بزرگ، منطبق بود. حفظ قلمروی اصلی اتابکان لر بزرگ تا دوره صفویه، نیز به دلیل نفوذ آسترکی‌ها در ارکان دولت اتابکان لر بزرگ بود. تحرکاتی که آن‌ها برای احراز قدرت بر علیه اتابکان لر انجام دادند و ظهور نام سران آسترکی در اوایل دوره صفوی، به‌عنوان حاکمنشینان ایالت بختیاری، پس از یک دوره گسیخت تاریخی، حاکی از تداوم تاریخی قدرت در میان این خاندان حکومتگر محلی در این قلمرو بوده است. افزون بر این، قلمرو آنان در زمان خلیلخان همزمان با دوره شاه‌صفی و شاه‌عباس دوم گسترش یافت که یادآور انطباق و احیای قلمرو گسترده اتابکان لر بزرگ نیز بود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| جغرافیای تاریخی؛ ایالت بختیاری؛ اتابکان لر بزرگ؛ صفویان؛ آسترکی‌ها | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Reflection on the Maturation of the Historical Geography of the “Bakhtiari Province” from the Atabegs of Greater Lur to the Safavid Period | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali Ghasemi1؛ sajad kazemi2 | ||
| 1Assistant Prof. of History, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Chamran University, Ahvaz, Iran. | ||
| 2PhD graduate in History, specializing in Post-Islamic Iran, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Chamran University, Ahvaz, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| A B S T R A C T Under the Atabeg tradition of the Seljuk period, two Atabeg dynasties—known as the Greater and Lesser Lurs—emerged in the Lorestan region. The territory of the Greater Lurs underwent political and geographical reconfigurations until the rise of the Safavids, part of which became known as the “Bakhtiari Province.” The emergence of this province is significant for two reasons: firstly, historical sources on its formation are scarce, and secondly, during the Safavid era, it became one of the five major political provinces. This study employs historical description and analysis to investigate the historical conditions and factors behind its formation. Findings indicate that the Atabegs’ historical territory was divided into a core domain and additional holdings. During the Safavid period, the Bakhtiari Province, led by the Mirzadeh Astarki family, largely corresponded to the original domain of the Greater Lurs. The preservation of this core territory until the Safavid era was due to the Astarkis’ influence within the Atabeg administration. Their political maneuvers against the Atabegs and the appearance of Astarki leaders as rulers of the Bakhtiari Province in the early Safavid period, following a historical hiatus, reflect the continuity of local dynastic power. Moreover, under Khalil Khan during the reigns of Shah Safi and Shah Abbas II, their territory expanded, reflecting both the restoration and alignment with the broader domain of the Greater Lurs. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Historical Geography, Bakhtiari Province, Atabegs of Greater Lur, Safavids, Astarkis | ||
| مراجع | ||
|
فهرست منابع
استرآبادی، میرزامهدیخان. (1377). جهانگشای نادری. به‌تصحیح: سیّدعبدالله انوار. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. تهران.
اصطخری، ابواسحاق. (1340). مسالک الممالک، به‌کوشش: ایرج افشار. بنگاه ترجمه و نشر کتاب. تهران.
اصفهانی، محمدمهدی. (1368). نصف جهان فی تعریف اصفهان. تصحیح: منوچهر ستوده. امیرکبیر. تهران.
اعتمادالسلطنه، محمدحسن. (1367). مرآة البلدان. ج4. انتشارات دانشگاه تهران. تهران.
بابایی بن لطف کاشانی. (1400). کتاب آنوسی، سرگذشت یهودیان اصفهان در دوره صفویه. برگردان، تصحیح و پژوهش: امیرعلی فلاحیان. شرکت کتاب. لس‌آنجلس.
بدلیسی، شرفخان. (1377). شرفنامه، تاریخ مفصل کردستان. به‌اهتمام: ولادیمیر ولیانیوف. اساطیر. تهران.
بهرامی آسترکی، علی. (1382). بنوار من ایل من. دارالنشر اسلام. قم.
ترکمان، اسکندربیگ. (1382). تاریخ عالمآرای عباسی. تصحیح: ایرج افشار. امیرکبیر. تهران.
جابری انصاری، میرزاحسن. (1321). تاریخ اصفهان و ری و همه جهان. روزنامه مجله خرد. اصفهان.
جزائری، سیدعبدالله. (1348). کتاب تذکره شوشتر. انتشارات کتابخانه صدرا. تهران.
حسینی منشی، محمد بن میرک. (1385). ریاض الفردوس خانی. تصحیح: ایرج افشار و فرشته سواران. بنیاد موقوفات محمود افشار. تهران.
حسنپور، عطا و حیاتاله سرلک. (1400). «سنگنبشته میدان چوگان خلیلآباد، سندی از شاهبازیهای عصر صفوی»، نامه انسانشناسی. س18، ش32، صص83ـ106.
خواجگی اصفهانی، محمد معصوم. (1368). خلاصه السیر. به‌کوشش: ایرج افشار. علمی. تهران.
رزمآرا، علی. (1330). فرهنگ جغرافیایی ایران. ج 6. دایره جغرافیایی ستاد ارتش. تهران.
رزمآرا، علی. (1332). فرهنگ جغرافیایی ایران. ج 10. دایره جغرافیایی ستاد ارتش. تهران.
رستمالحکماء، محمدهاشم آصف. (1382). رستم التواریخ. تصحیح: میترا مهرآبادی. دنیای کتاب. تهران.
رهربرن. (1349). نظام ایالات در دوره صفویه. ترجمه: کیکاوس جهانداری. بنگاه ترجمه و نشر کتاب. تهران.
سانسون، مارتین. (1346). سفرنامه سانسون. به‌اهتمام و ترجمه: تقی تفضلی. کتابفروشی ابنسینا. تهران.
نویسنده گمنام. (1362). حدود العالم. به‌کوشش: منوچهر ستوده. کتابخانه طهوری. تهران.
سردار اسعد، علیقلیخان. (1333ق). تاریخ بختیاری. نسخه خطی عبدالحسین سپهر. بینا. تهران.
شاملو، ولی قلی. (1371). قصص الخاقانی. تصحیح: سیدحسن سادات ناصری. سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. تهران.
شاه‌طهماسب صفوی. (1350). مجموعه اسناد و مکاتبات تاریخی. به‌اهتمام: عبدالحسین نوائی. بنیاد فرهنگ ایران. تهران.
غفاری قزوینی، قاضی احمد. (1343). تاریخ جهانآرا. ایستگاه سرچشمه. تهران.
قزوینی، ابوالحسن. (1367). فواید الصفویه. تصحیح: مریم میراحمدی. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. تهران.
کتبی، محمود. (1364). تاریخ آلمظفر. به‌اهتمام: عبدالحسین نوائی. امیرکبیر. تهران.
گاوبه، هانیس. (1359). ارجان و کهگیلویه. ترجمه: سعید فرهودی. به‌تحشیه: احمد اقتداری. انتشارات انجمن آثار ملی. تهران.
گلستانه، ابوالحسن. (1344). مُجمل التواریخ. به‌اهتمام: مدرس رضوی. انتشارات دانشگاه تهران. تهران.
لسترنج، گای. (1377). جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمه: محمود عرفان. علمی و فرهنگی. تهران.
مرعشی، میرزامحمدخلیل. (1362). مجمع التواریخ. تصحیح: عباس اقبال، طهوری. تهران.
مروی، محمد کاظم. (1364). عالمآرای نادری. تصحیح: محمدامین ریاحی، زوّار. تهران.
مستوفی، حمدالله. (1364). تاریخ گزیده. تصحیح: عبدالحسین نوائی. امیرکبیر. تهران.
مستوفی، حمدالله. (1336). نزهه القلوب. به‌کوشش: محمد دبیرسیاقی. کتابخانه طهوری. تهران.
مستوفی، محمدحسن. (1375). زبدهالتواریخ. به‌کوشش: بهروز گودرزی. بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار. تهران.
مسعودی، ابوالحسن علی. (1349). التنبیه و الاشراف. ترجمه: ابوالقاسم پاینده. بنگاه ترجمه و نشر کتاب. تهران.
مقدسی، ابوعبدالله. (1361). احسن التقاسیم. ج2. ترجمه: علینقی منزوی. شرکت مؤلفان و مترجمان. تهران.
مکبنروز، الیزابت. (1373). با من به سرزمین بختیاری بیایید. ترجمه: مهراب امیری. آنزان. تهران
ملا کمال. (1334). خلاصه التواریخ. تصحیح: ابراهیم دهگان. بینا. اراک.
منجم یزدی، ملاجلالالدین. (1366). تاریخ عباسی یا روزنامه ملاجلال. به‌کوشش: سیفالله وحیدنیا. انتشارات وحید. تهران.
مهندس قاجار، محمدحسن میرزا و علی‌خان مهندس. (1378). دو سفرنامه از جنوب ایران. گردآوری و تصحیح: سیّدعلی آلداوود. امیرکبیر. تهران.
موسوی اصفهانی، محمدصادق. (1363). تاریخ گیتیگشا. تصحیح: سعید نفیسی. اقبال. تهران.
میرزا سمیعا. (1378). تذکرهالملوک. به‌کوشش: محمد دبیرسیاقی. امیرکبیر. تهران.
نجمالملک، میرزا عبدالغفار. (1385). سفرنامه خوزستان. به‌کوشش: محمد دبیرسیاقی. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. تهران.
نطنزی، معینالدین. (1383). منتخبالتواریخ نظنزی. تصحیح: پروین استخری. اساطیر. تهران.
واله قزوینی اصفهانی، محمدیوسف. (1382). ایران در زمان شاه‌صفی و شاه‌عباس دوم. تصحیح: محمدرضا نصیری. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. تهران.
وحید قزوینی، میرزا محمدطاهر. (1383). تاریخ جهان آرای عباسی. تصحیح: سعید میرمحمدصادق. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران.
وصّاف الحضره، عبدالله. (1346). تاریخ وصّاف. به‌کوشش: عبدالمحمد آیتی. بنیاد فرهنگ ایران. تهران.
یاقوت حموی. (1380). معجم البلدان. ج 2. ترجمه: علینقی منزوی. انتشارات سازمان میراث فرهنگی. تهران.
یاقوت حموی. (1995م). معجم البلدان. ج 5. دارصادر. بیروت.
یزدی، شرفالدین. (1387). ظفرنامه. تصحیح: سیّدسعید میرمحمدصادق و عبدالحسین نوائی. کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. تهران.
Garthwaite. Gene.R. (2009). Khans and Shahs. Tauris. London. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 14 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 7 |
||