پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,339 |
| تعداد مقالات | 11,537 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,223,146 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,776,062 |
تحلیل فرآیند و روند آموزش نوین در آذربایجان از آغاز قاجار تا جنبش مشروطه | ||
| پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران | ||
| دوره 14، شماره اول، پیاپی 27، پاییز و زمستان 1404، آبان 1405، صفحه 27-40 اصل مقاله (609.92 K) | ||
| نوع مقاله: pajoheshi | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/lhst.2026.74853.2992 | ||
| نویسندگان | ||
| سعید صادقی* 1؛ فریده فرهمندزاده2 | ||
| 1استادیار، رشته علوم سیاسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار، گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| آذربایجان به عنوان راه ارتباطی ایران با اروپا و عثمانی و تحت‌تاثیر نوگرایی عباس‌میرزا نایب‌السلطنه، زودتر از دیگر ایالات ایران با آموزش نوین آشنا شد. پیامدهای اصلاحات عباس‌میرزا، آموزش اروپایی میسیونی در آران و آذربایجان را نیز تشدید کرد. برای درک کیفیت این فرآیند لازم است چگونگی آشنایی اهل آذربایجان با ساختار نوین آموزشی و چالش‌های اجتماعی و فرهنگی برآمده از آن مورد بررسی قرار گیرد. توجه به راهکارهای نوگرایان برای گذار از این چالش‌ها، برداشت ایشان از ماهیت آموزش نوین و چگونگی بومی‌کردن آن را نیز روشن می‌کند. روند ساختار جدید هم با افزایش تعداد موسسه‌های آموزشی نوگرا در آذربایجان شامل مدارس میسیونری، دبستان‌ها و کالج‌های متوسطه توسعه یافت. پرسش این است که نوگرایان و میسونرها چه اهدافی داشتند و برای تحقق آن چه کردند؟ برپایه یافته‌های این پژوهش، آموزش در مدارس میسیونی آذربایجان در راستای دستیابی به اهداف تبلیغی اروپایی، و گاه اهداف استعماری تنظیم می‌شد. اگر میسیونرها گاه موقتا به اهداف سیاسی-اجتماعی خود رسیدند، در نیل به اهداف فرهنگی-دینی ناکام ماندند. در برابر، ساختار مدارس ملی-دولتی نوگرا بدنبال ایجاد پایگاه اجتماعی-فرهنگی عملگرا و ارائه خوانش جدید علمی در آذربایجان بود و تا حد زیادی موفق شد. در این پژوهش با بررسی ماهیت و دلایل اقبال به آموزش نوین، فرآیند شکل‌گیری خواست تغییر در ساختار آموزش سنتی تحلیل شده، اهداف موسسان مراکز آموزشی آذربایجان مورد بررسی قرار گرفته، و از چرایی و چگونگی حصول یا عدم حصول آن نیز گفتگو خواهد شد. روش تحقیق، تاریخی و در حوزه مطالعات کتابخانه‌ای، و مبتنی بر رویکرد تحلیلی- توصیفی است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| قاجاریه؛ آذربایجان؛ نوگرایی؛ آموزش؛ بومی‌سازی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Analysis of the process and trend of modern education in Azerbaijan from the beginning of the Qajar period to the Constitutional Movement | ||
| نویسندگان [English] | ||
| saeed saeed1؛ Farideh Farahmandzadeh2 | ||
| 1Assistant Prof., Department of Political Science, Payam-e Noor University, Tehran, Iran. | ||
| 2Assistant Prof., Department of History, Payame Noor University, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| A B S T R A C T As a communication route with Europe and the Ottoman, and thanks to the modernism of the Crown Prince, Abbas Mirza, modern education happened in Azerbaijan earlier than other states. Abbas Mirza's reforms intensified the missionary educational activities in Aran and Azerbaijan. To understand the quality of this process, it is necessary to examine how this familiarity occurs and the social and cultural challenges that arise from it. Paying attention to the modernists' strategies to overcome these challenges also clarifies their understanding of the nature of modern education and how to localize it. The quantitative trend of the new system also developed with the increase in the number of modern educational institutions in Azerbaijan, including missionary schools, primary schools and colleges. The question is: what was the main goal of the reformists and the missionaries? Based on the findings, education in missionary schools in Azerbaijan were tailored to achieve propaganda, to spread of European culture, and sometimes to achieve colonial goals. Sometimes, they temporarily achieved their socio-political goals, while failed in cultural-religious goals. In contrast, the Iranian national-state schools create and strengthen a modern socio-cultural base through new scientific approach in Azerbaijan successfully. In this research, while examining the reasons for the desire for modern education and change in traditional education in Azerbaijan, the goals of the new educational centers are examined, as well as the point that why and how they were achieved or not will be discussed. The research method of this study is library-based and follows the analytical-descriptive method. . | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Qajar dynasty, Azerbaijan, Modernism, Education, Localization | ||
| مراجع | ||
|
احتشام‌السلطنه، محمود (1367). خاطرات احتشام‌السلطنه. به کوشش محمد مهدی موسوی. تهران: زوار.
اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان (1307ق). المآثر و الآثار. چاپ سنگی- اداره مخطوطات به شماره ثبت 7-256.
اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان (1394ق). مرآت‌البلدان. ج 2. تهران، بی‌نا.
امید، حسین (1322). تاریخ فرهنگ آذربایجان. ج 1 و 2. تبریز: فرهنگ.
امین‌سبحانی، رضا (1337). تاریخچه و وجه‌تسمیه مدارس تبریز. ج1. تبریز: هنرستان.
ایمانی، مصطفی (1383). «نخبگان ایرانی، غرب و مدرنیته». فرهنگ اندیشه، سوم (دهم).
تاریخ جامع ایران. (1393). زیر نظر کاظم بروجردی. ویرایش صادق سجادی. ج 12. تهران: اهران.
تاره، مسعود (پاییز1394). «آیین‌نامه‌ها و نظام‌نامه‌های آموزشی مدارس ملی پیش از انقلاب مشروطه». پیام بهارستان، ویژه‌نامه قانون و حقوق، شماره 5.
ترابی‌فارسانی، سهیلا (1378). اسنادی از مدارس دخترانه مشروطه تا پهلوی. تهران: سازمان اسناد ملی ایران.
توکلی‌طرقی، محمد (1381). تجدد بومی و بازاندیشی تاریخی. تهران: نشر تاریخ ایران.
چهره‌گشا، امیر (1390). پیشگامان تاریخ و فرهنگ آذربایجان. تهران: تک درخت.
حائری، عبدالهادی (فروردین 1365). نخستین رویارویی‌های اندیشه‌گران ایران با دو رویه تمدن بورژوازی غرب. تهران: امیرکبیر.
دولت‌آبادی، یحیی (1362). حیات یحیی. ج1. تهران: فردوسی.
دیولافوا، ژان پل هنریت (1343). سفرنامه دیولافوا. برگردان غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: ترجمه و نشر کتاب.
راوندی، مرتضی (1364). تاریخ اجتماعی ایران. تهران: امیر کبیر.
رشدیه، فخرالدین (1370). زندگینامه پیر معارف رشدیه بنیانگذار فرهنگ نوین ایران. تهران: هیرمند.
رشدیه، شمس‌الدین (1362). سوانح عمر. تهران: نشر تاریخ ایران.
رینگر، مونیکا (1379). «مدارس نوین در ایران قرن نوزدهم رهیافت بومی برای مسئله نوسازی». ترجمه فاطمه امان. ایران‌نامه، 18 (2)، 73- 86.
رییس‌نیا، رحیم (1374). ایران و عثمانی در آستانه قرن بیستم. ج 1. تبریز: ستوده.
سرداری‌نیا، صمد (1382). دارالفنون تبریز. تبریز: ندای شمس.
شیرازی، میرزا صالح (پاییز 1362). گزارش سفر میرزا صالح شیرازی. ویرایش از همایون شهیدی. تهران: راه نو.
صدیق، عیسی (1354). تاریخ فرهنگ ایران. تهران: دانشگاه تهران.
صفوت، محمدعلی (1329). تاریخ فرهنگ آذربایجان با فوائد ادبی. قم: چاپخانه قم.
طالبوف، عبدالرحیم (2536). کتاب احمد. با مقدمه و حواشی باقر مومنی. تهران: شبگیر.
طباطبایی، محمد (1363). مجموعه آثار میرزا ملکم خان. تهران: علمی.
عقیقی‌بخشایشی، عبدالرحیم (1379). مفاخر آذربایجان. ج5. قم: نوید اسلام.
عیسوی، چارلز (بهار 1369). تاریخ اقتصادی ایران (عصر قاجار 1332- 1215ه.ق). برگردان یعقوب آژند. تهران: گستره.
فرهمندزاده، فریده، بیگدلی علی، و نصیری، محمدرضا (پاییز و زمستان 1396). «بررسی روند و فرجام نوسازی‌های مالی و عمرانی عباس‌میرزا نایب‌السلطنه در آذربایجان». پژوهشنامه تاریخ‌های محلی ایران، 6 (1)، پیاپی 11، 137-152.
فرهمندزاده، فریده (پاییز و زمستان 1403). «بی‌قاعدگی ساختاری در اجرای اصلاحات نایب‌السلطنه عباس‌میرزا قاجار در آذربایجان». پژوهشنامه تاریخ‌های محلی ایران، 13 (1)، پیاپی 25، 1-11.
فرهمندزاده، فریده و صادقی، سعید (آبان1403). «گذری بر تجدد قاجاری: تجدد ابزاری و تجدد ماهوی». فصلنامه راهبرد سیاسی، 8 (3)، 253-274.
قاسمی‌پویا، اقبال (1377). مدارس جدید در دورۀ قاجاریه: بانیان و پیشروان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
کسروی، احمد (1380). تاریخ مشروطه ایران. با پیشگفتاری از رحیم رضازاده ملک. تهران: صدای معاصر.
لسان‌الملک سپهر، محمدتقی (1377). ناسخ‌التواریخ تاریخ قاجاریه جلد سوم سلطنت ناصرالدین‌شاه. به اهتمام جمشید کیانفر. تهران: اساطیر.
مجتهدی، مهدی (1327). رجال آذربایجان در عصر مشروطیت. تهران: نقش جهان.
محبوبی‌اردکانی، حسین (1354). تاریخ موسسات تمدنی جدید در ایران. جلد اول. تهران: دانشگاه تهران.
مفتون‌دنبلی، عبدالرزاق (1351). مآثر سلطانیه (تاریخ جنگهای ایران و روس). به اهتمام غلامحسین صدری افشار. تهران: ابن سینا.
منصوری، فیروز (1387). مطالعاتی درباره تاریخ، زبان و فرهنگ آذربایجان. ج1 و 2. تهران: هزار.
مینوی، مجتبی (1369). اولین کاروان معرفت، تاریخ و فرهنگ. تهران: خوارزمی.
ناطق، هما (1368). ایران در راه‌یابی فرهنگی1848- 1834. تهران: خاوران.
ناظم‌الاسلام کرمانی، محمد (1387). تاریخ بیداری ایرانیان. بخش اول. تهران: امیرکبیر.
نفیسی، سعید (1368). تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر. ج1. تهران: بنیاد.
نوری، شیخ فضل‌الله (1326 ق). تذکره الغافل و ارشاد الجاهل (نسخه خطی). کاتب: زین‌العابدین ملک‌الخطاطین. بی‌جا: بی‌نا.
والدبورگر، آندراس (1379). مبلغان آلمانی در ایران. برگردان علی رحمانی، حسین رضوی، و لادن مختاری. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
هدایت، رضاقلی خان (1380). تاریخ روضه‌الصفای ناصری. به تصحیح و تحشیه جمشید کیانفر. تهران: اساطیر.
روزنامه‌ها
تربیت، 1325ق، شماره 59.
تمدن، 1325ق، شماره 12.
حبل‌المتین، س12، ش 27.
روزنامه ناصری، از 1311 ق به بعد.
عالم نسوان، 1302، شماره 1.
نسوان وطن‌خواه ایران، 1302، شماره 3. Bassett, J. (1887). Persia Land of Imams (A Narrative of Travel and Residence) 1871-1885, London, Blackie & Son. James, B. F. (1840). Travels in Kurdistan and Mesopotamia, London, n.p. Smith, E, & Dwight, H. G. O. (1834). Missionary Researches in Armenia, London, n.p. Wagner, M. (1856). Travels in Persia, Georgia and Kurdistan, Vol. 3. London, n.p. Shedd, M. L. (1922). The measure of a man, New York, n.p.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 5 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1 |
||