پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 49 |
| تعداد شماره‌ها | 1,340 |
| تعداد مقالات | 11,542 |
| تعداد مشاهده مقاله | 25,231,994 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 16,781,890 |
تحلیلی برگرایش نخبگان بواناتی به کنشهای فرهنگی در دوره قاجاریه | ||
| پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران | ||
| دوره 14، شماره اول، پیاپی 27، پاییز و زمستان 1404، آبان 1405، صفحه 181-201 اصل مقاله (904.75 K) | ||
| نوع مقاله: pajoheshi | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30473/lhst.2026.77864.3052 | ||
| نویسنده | ||
| هادی کشاورز* | ||
| دکترا، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| نواحی محلی در دوره قاجاریه، با وجود دوری از مراکز سیاسی و فرهنگی، بخشی از فرایندهای فرهنگی را در خود بازتاب داده‌اند. منطقه بوانات، در شمال‌شرقی فارس، از جمله این مناطق، خاستگاه نخبگان فرهنگی تأثیرگذار در این دوره بود. از این رو این پژوهش، با هدف شناخت کنشهای فرهنگی نخبگان بواناتی در دوره قاجاریه، به دنبال تحلیل و بررسی این کنش‌‌ها است. در این رابطه عوامل و زمینه‌های مؤثر، برگرایش و تمایل نخبگان بواناتی به کنشهای فرهنگی، مسئله اصلی این پژوهش می‌باشد. روش پژوهش تاریخی، با رویکرد توصیفی– تحلیلی، و گردآوری داده‌ها از منابع تاریخی، اسنادی و مطالعات میدانی صورت گرفته است. یافته‌های این بررسی نشان می‌دهد. کنشهای فرهنگی نخبگان بواناتی، در قالب فعالیت‌های آموزشی، علمی، ادبی، روزنامه‌نگاری، کتابت و استنساخ شکل گرفت و دامنه این فعالیت‌ها از سطح محلی تا کنشهای فراملی گسترش یافت. همچنین فضای کنش بواناتیان، تحت تأثیر ساختارهای جغرافیایی-اقتصادی، ارتباطی- گذرگاهی، ایلی-محلی و ساخت سیاسی قرارداشت. در کنار این عوامل ساختاری، مجموعه‌ای از مؤلفه‌‌‌های خانوادگی، ویژگی‌های فردی و تنوع محیط‌های، کنش نخبگان بواناتی، محرک آنان در گرایش به فعالیت‌های فرهنگی شد. در همین راستا، بستر طبیعی و مذهبی بوانات، زیست در محیط‌های صوفیانه، گسترش اندیشه‌های جدید در قالب جریان‌های روشنفکری، و مهاجرت به سرزمین‌های خارج از ایران، در کنش فرهنگی آنان تأثیر گذاشت. علاوه بر این، انگیزه‌های معیشتی، منزلتی، و پیوند با مراکز قدرت دربار، و خاندان‌های متنفذ نیز، از دیگر عوامل و زمینه‌های مؤثر در گرایش بواناتی‌ها به کنشهای فرهنگی بود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| بوانات؛ فارس؛ قاجار؛ کنش فرهنگی؛ نخبگان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Analysis of the Inclination of Bavanati Elites toward Cultural Agency during the Qajar Period | ||
| نویسندگان [English] | ||
| hadi keshavarz | ||
| Ph.D. Department of History, Faculty of Literature and Humanities, university of Shiraz, Shiraz, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| A B S T R A C T Despite their distance from Iran’s political and cultural centers, local regions during the Qajar period reflected and participated in various cultural processes of the era. Bavanat, a region in northeastern Fars, was one such locality and served as the place of origin of a number of influential cultural figures during this period. Accordingly, this study examines the cultural agency of Bavanati elites during the Qajar period, with particular emphasis on the reasons and factors underlying their inclination toward cultural activities. The study employs a descriptive-analytical approach and draws on historical and documentary sources as well as field studies. The findings indicate that the cultural agency of Bavanati elites manifested itself in educational, scholarly, literary, journalistic, scribal, and manuscript-copying activities. The scope of cultural activity undertaken by some Bavanati elites extended beyond Iran. At the same time, the context within which the Bavanatis acted was shaped by geographical-economic, communicational-transit, tribal-local, and political structures. Alongside these structural factors, a combination of familial circumstances, individual characteristics, and the social and intellectual environments in which Bavanati elites lived and acted encouraged their inclination toward cultural activities. Bavanat’s natural and religious milieu, exposure to Sufi environments, the dissemination of new ideas through intellectual and reformist currents, and migration to regions outside Iran all influenced their cultural agency. In addition, livelihood and status-related motivations, as well as connections with centers of courtly power and influential families, constituted other important factors and contexts contributing to the Bavanatis’ inclination toward cultural activities. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Bavanat, Cultural Agency, Elites, Fars, Qajar Period | ||
| مراجع | ||
|
منابع آشوری، داریوش. (2004). هوشیارشیرازی در دانشنامه ایرانیکا، ج12. بنیاد دانشنامه ایرانیکا. آشوری، داریوش. (2020، 23 ژانویه)، یاداشتی درباره محمدباقرهوشیار، آسو. aasoo.org/fa/multimedia/2597 ابن‌بلخی، (1384). فارسنامه. مصححان: گای‌لیسترانج و رینولد الن نیکلسون. اساطیر. اتحاد، هوشنگ،(1378)، پژوهشگران معاصر ایران، تهران، فرهنگ معاصر. استخر، محمد‌حسین. (1388). خاطرات پیر روشن‌ضمیر(فارس از مشروطه تا پهلوی)، مصحح: مسعود شفیعی. آوند اندیشه. افشار، ایرج. (1344). سواد و بیاض. دهخدا. اقبال‌لاهوری، محمد. (1357). سیر فلسفه در ایران. مترجم: ا.ح. آریان‌پور. امیرکبیر. امداد، حسن. (1379). مصاحبه با استاد حسن امداد، رشد آموزش تاریخ، شماره2. صص 4-9. براون، ادوارد گراونویل. (1381). یکسال در میان ایرانیان، مترجم: مانی صالحی علامه. ماه‌ریز. بواناتی، میرزا محمدباقر. (1390). شمیسه‌لندنیه و سدیره ناسوتیه، مصحح: محمودکمالی. بهتا‌پژوهش. جمالی یزدی، مطهربن محمد. (1386). فرخ‌نامه: دایرة‌المعارف علوم و فنون و عقاید. مصحح: ایرج افشار. امیرکبیر. حاجی پیرزاده، (1342). سفرنامه حاجی پیرزاده. مصحح: حافظ فرمانفرمائیان. دانشگاه تهران. حسینی فسایی، میرزا‌حسن. (1378). فارسنامه‌ناصری. مصحح: منصور رستگار فسایی. امیرکبیر. حکمت، علی‌اصغر. (1384). ره‌آغاز حکمت. مصحح: محمد دبیر‌سیاقی. خجسته. خانی‌پور، مرتضی و نیکنامی، کمال‌الدین. (1397). محوطه هرمنگان استقراری از دوره نوسنگی در حوضه رودخانه بوانات. پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دوره 8، شماره 19، 27-46. https://doi.org/10.22084/nbsh.2018.14391.1632 خانی‌پور، مرتضی و کاوش، حسینعلی. (1401). تدفین‌های دوران اشکانی و ساسانی در حوضه رودخانه بوانات. پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دوره 12، شماره 33، 181-205. https://doi.org/10.22084/nb.2021.22504.2202 خاوری، اسدالله. (1362). ذهبیه تصوف علمی-آثار ادبی. دانشگاه تهران. خاوری، میرزا فضل‌الله شیرازی. (1380)، تاریخ ذوالقرنین. مصحح: ناصر افشارفر. کتابخانه و موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. خورموجی، محمد‌جعفر حقایق‌نگار. (1380). نزهت‌الاخبار. مصحح: سید‌علی آل‌داوود. کتابخانه و مرکز اسناد مجلس. داور، شیخ مفید. (1371). مرآت‌الفصاحه. مصحح: محمود طاووسی. نوید. دمورینی، ژ. (1375). عشایر فارس. مترجم: جلال رفیع‌فر. دانشگاه تهران. دیوان‌بیگی شیرازی، سیداحمد .(1366). حدیقه‌الشعراء. ج3. مصحح: عبدالحسین نوایی. زرین. رضاقلی‌میرزا، (1346). سفرنامه رضاقلی‌میرزا نایب‌الایاله. مصحح: اصغر فرمانفرمائی. دانشگاه تهران. رکن‌زاده آدمیت، محمد‌حسین. (1337). سخن‌سرایان فارس. ج 1. خیام. سایکس، سرپرسی. (1336). خاطرات یا هزار میل در ایران. مترجم: حسین سعادت‌نوری. ابن‌سینا. شعاع‌شیرازی، محمد‌حسین. (1380). تذکره شعاعیه، مصحح: محمود طاووسی. بنیاد فارس‌شناسی. طهرانی، ابوبکر. (1356). دیاربکریه. مصححان: نجاتی لوغال و فاروق سومر. طهوری. عین‌السلطنه، قهرمان‌میرزا سالور. (بی تا). روزنامه خاطرات عین‌السلطنه. مصححان: مسعود سالور و ایرج افشار. اساطیر. فرصت‌الدوله شیرازی، محمدنصیر. (1375). تذکره شعرای دارالعلم شیراز. مصحح: منصور رستگار فسایی. دانشگاه شیراز. فرصت شیرازی، محمد نصیر. (1377). آثار‌عجم. مصحح: منصور رستگار فسایی. امیرکبیر. کشاورز، هادی. (1404). تحلیلی بر تداوم جایگاه و نقش‌های چندوجهی خاندان‌های متنفذ محلی، نمونه پزوهشی خاندان سادات‌شریفی‌حسینی شیرازی در فارس(900-1331ه.ق). پژوهش‌های علوم تاریخی، دوره 17، شماره 2، 193-222. https://doi.org/10.22059/jhss.2025.378529.473724 گروسی، فاضل‌خان. (1376). تذکره انجمن‌خاقان، مصحح: توفیق سبحانی. روزنه. محمود‌میرزا، (1346). سفینه المحمود. ج2. مصحح: خیام‌پور. تاریخ و فرهنگ ایران. میرزا‌محمدی، محمدحسن، مهدی سبحانی‌نژاد و خدیجه سیادت‌نژاد. (1388). بررسی تحلیلی آراء و اندیشه‌های فلسفی-تربیتی دکتر محمد هوشیار و مقایسه آن با برخی اندیشه‌های معاصر. دانشور رفتار، دوره 16، شماره 36، 81-94. نامی‌اصفهانی، محمد‌صادق. (1363). تاریخ گیتی‌گشا. اقبال. نهاوندی، ملاعبدالباقی. (1931). مآثر رحیمی. ج3. مصحح: محمد هدایت حسین. مطبع بپتس مشن. نیر شیرازی، عبدالرسول. (1383). تاریخ مشروطیت در فارس. مصحح: محمدیوسف نیری. بنیاد فارس‌شناسی. وقایع‌اتفاقیه (مجموعه گزارش‌های خفیه‌نویسان انگلیس در ولایات جنوبی ایران از سال 1291تا 1322قمری). (1362). مصحح: سعیدی سیرجانی. نوین. هدایت، رضاقلیخان. (1380). روضه‌الصفای ناصری. مصحح: جمشید کیانفر. اساطیر. هدایت، رضاقلیخان. (1381). مجمع‌الفصحاء. ج2. مصحح: مظاهر مصفا. امیرکبیر.
اسناد: ساکما، 1224ق. مبایعه‌نامه خانه و اراضی واقع در بوانات. (شماره 48827/999). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران. ساکما، 1240ق. مبایعه‌نامه‌های املاک مزرعه بیدکرک جیان. (شماره48662/999). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران. ساکما، 1243ق. استشهاد در باب مالکیت اراضی پشت قنات مزرعه کوشک متعلق به مزرعه خسروان. (شماره48832/999). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران. ساکما، 1284ق. مصالحه واگذاری حقوقی مربوط به املاکی در بوانات. (شماره48718/ 999). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران. ساکما، 1318ق. رقم مؤیدالدوله درباره تیول روستای سرچهان. (شماره 16781/296). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران. ساکما، 1327ق. لزوم رسیدگی حاکم آباده به اختلاف ملکی حاکم بوانات با مدحت‌الملک. (شماره 40425/293). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران. ساکما، 1329ق. عودت‌دادن امان‌الله‌خان ضابط بوانات از خاک یزد. (شماره 90104/240). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران. ساکما، 1331ق. مبایعه‌نامه آب املاک مزارعی واقع در بوانات. (شماره 48696/999). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران. ساکما، 1336ق. مصالحه‌نامه فروش آب و املاک توتک و تنگ‌ماهور. (شماره 45614/ 999). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران. ساکما، 1301. احکام‌حکومتی واگذاری حکومت آباده و انتصاب مدیرالدوله به حکومت نیریز و بوانات. (شماره73543/293). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران. ساکما، 1302. پرداخت اختلاف مالیات سالیانه بوانات. (79063/240). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران. ساکما، بی تا. وقف‌نامه املاکی واقع در تهران، رامجرد، بوانات و شیراز. (50233/999). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
نسخه خطی: آقاجمال‌خوانساری، محمدبن‌حسین. (1251ق). مفتاح‌الفلاح. [نسخه‌خطی]. (ش 1496). کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی. ابن‌حاجب، عثمان‌بن‌عمر. ( 1248ق). الشافیة فی‌الصرف. [نسخه‌خطی]. (ش1/6182). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. ابن‌طاوس، علی‌بن‌موسی. (1283ق). اقبال‌الاعمال. [نسخه‌خطی]. (ش 17979). کتابخانه مجلس شورای اسلامی. بواناتی، محمدباقر. (بی‌تا). رساله در ترتیب نزول سوره‌های قرآن. [نسخه‌خطی]. (ش15504-5). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. جیمز موریه، (1315ق). حاجی‌بابای اصفهانی. [نسخه‌خطی]. (ش 7825). کتابخانه دانشگاه تهران. حسینی‌همدانی، ابوالب‌بن‌عبدالمطلب. (1263ق). نجاة العباد فی یوم المعاد. [نسخه‌خطی]. (ش 17979). کتابخانه آستان قدس رضوی. حلی، حسن‌بن‌یوسف. (1085ق). الالفین الفارق بین‌الصدق و المین. [نسخه خطی]. (ش1/1673). کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی. خجندی، احمدبن‌محمود. (1248ق). القصاری. [نسخه‌خطی]. (ش2/6182). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. دفترچه مالیات، بلوک بوانات. قونقری. سرچه. کامفیروز، نصرالله‌خان سرتیپ. (1304). [نسخه‌خطی]. (شماره17049/1005) کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر. (1229ق). البهجة المرضیة فی شرح الالفیة. [نسخه‌خطی]. (ش 3454). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. شفتی بیدآبادی، محمدباقر بن محمدنقی. (1252ق). سؤال و جواب شفتی. [نسخه‌خطی]. (ش 210). کتابخانه سریزدی. شهیدثانی، زین‌الدین بن علی. (1296ق). اللمعة الدمشقیة فی فقه الامامیة. [نسخه‌خطی]. (ش 23177). کتابخانه آستان قدس رضوی. صاحب‌جواهر، (1263ق). الدماء الثلاثة. [نسخه‌خطی]. (ش 36539). کتابخانه آستان قدس رضوی. صدرالدین شیرازی، (1127ق). الحشریه. [نسخه‌خطی]. (ش2/7577). کتابخانه مرعشی. صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1259ق). الحکمت العرشیة. [نسخه خطی]. (ش 1/11992). کتابخانه مرعشی. صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1128ق). رسائل. [نسخه‌خطی]. (ش7577). کتابخانه مرعشی. عاملی، حسن بن زین‌الدین. (1262ق). معالم الاصول. [نسخه‌خطی]. (ش 48/ 27-5378). کتابخانه گلپایگانی. عطار، محمدبن ابراهیم، (1245ق). منطق‌الطیر. [نسخه‌خطی]. (ش 167). کتابخانه کاظمینی یزد. قزوینی، محمدحسن بن محمد معصوم. (1225ق). الفوائدالسنّیة. [نسخه‌خطی]. (ش 19909). کتابخانه مجلس شورای اسلامی. ملاصدرا، (1299ق). اکسیر العارفین فی معرفة طریقة الحق والیقین. [نسخه خطی]. (ش 40353-5). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. ملاصدرا، (1094ق). حواشی ملاصدرا. [نسخه‌خطی]. (ش2/31673). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. نجفی، محمدحسن بن باقر. (1263ق). الزکاة والخمس. [نسخه‌خطی]. (ش 36541). کتابخانه آستان قدس رضوی. نراقی، مهدی بن ابی ذر. (1263ق)، انیس الموحدین و جلیس المجردین. [نسخه‌خطی]. (ش 36538). کتابخانه آستان قدس رضوی.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 8 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 4 |
||